Μαθητικές διαμαρτυρίες, επεισόδια και ανισότητες δοκιμάζουν τη Γαλλία

Αφετηρία ήταν το αίτημα μαθητών γυμνασίων και, κυρίως, λυκείων σε όλη τη Γαλλία, που στις 18 Σεπτεμβρίου ζήτησαν θέρμανση και επισκευή των καυστήρων στα σχολεία. Με το κρύο που επικρατεί στη χώρα, η αποκατάσταση των καυστήρων ήταν το μικρότερο και οικονομικότερο από όσα μπορούσαν να διεκδικήσουν. Ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, υπέρμαχος σκληρής οικονομικής πολιτικής εις βάρος των ασθενέστερων τάξεων, προτίμησε να το προσπεράσει.

Το ενδεχόμενο δεν έμεινε εκεί. Η αστυνομία αντιμετώπισε μικρά παιδιά με βία και μπροστά βγήκαν γονείς, εκπαιδευτικοί και δήμαρχοι, ανάμεσά τους ο Μπαλί Μπακαγιόκο του εργατικού δήμου του Σεν Ντενί, για να προστατεύσουν τα παιδιά και να κρατήσουν ειρηνικές τόσο τις διαμαρτυρίες όσο και την ενέργεια των αρχών. Η αστυνομία, με όσα της αποδίδονται ως επιθυμίες του πρωθυπουργού Σεμπαστιάν Λεκορνί, στράφηκε με την ίδια σκληρότητα και κατά εκπαιδευτικών και γονέων. Ο Γάλλος πρωθυπουργός αρνείται ότι έδωσε εντολή μηδενικής ανοχής.

Ανήλικοι ακρωτηριάστηκαν. Μια έφηβη κινδυνεύει να χάσει την όραση από το ένα μάτι. Δεκάδες παιδιά κατέληξαν στα νοσοκομεία, στην ηπιότερη περίπτωση από δακρυγόνα.

Ό,τι προέκυψε ήταν η είσοδος των συνδικάτων από τις 6 Οκτωβρίου, με δικά τους αιτήματα και πανεθνική κινητοποίηση, και λίγες ημέρες αργότερα η επανενεργοποίηση των Κίτρινων Γιλέκων, με ακόμη περισσότερες διεκδικήσεις. Τις μαζικές διαδηλώσεις ακολούθησαν επεισόδια σε όλη τη Γαλλία, κυρίως το Σάββατο 17 Οκτωβρίου.

Σχεδόν δύο εβδομάδες μετά, και πριν από το Σάββατο και τα μαζικά συλλαλητήρια, ο Μακρόν είχε την ευκαιρία να ικανοποιήσει έστω τα αιτήματα των μαθητών. Δεν το έκανε. Στηρίχθηκε στην αντίληψη ότι οι πολιτικοί της δεξιάς δεν υποχωρούν σε λαϊκά αιτήματα, είτε αυτά είναι εφικτά είτε ανέφικτα, και δεν συμβιβάζονται. Δεν συμβιβάστηκε.

Τα υπόλοιπα πέρασαν στην ιστορία. Όταν ο γαλλικός λαός ξεσηκώνεται, αντιδρά όπως έχει αντιδράσει δεκάδες φορές στο παρελθόν, με φωτιές και πέτρες απέναντι σε όσους αναγνωρίζει ως καταπιεστές του. Οι ζημιές στη Γαλλία μπορεί να ξεπερνούν εκείνες πολλών αντίστοιχων μικρών ή μεγάλων εξεγέρσεων. Κοινός παρονομαστής όλων είναι η ανισότητα.

Καυστήρες, αγνόηση και κίνδυνος για τη δημοκρατία

Ένα πρόβλημα που αγνοείται δεν φεύγει. Γιγαντώνεται. Σε αυτό εντοπίζεται το μεγαλύτερο λάθος του Μακρόν και των πολιτικών της δεξιάς και της άκρας δεξιάς σε όλο τον κόσμο: αφήνουν το πρόβλημα να θεριέψει ώσπου να ξεφύγει από κάθε έλεγχο. Η ρητορική για «μπαχαλάκηδες», βαρβάρους και βανδάλους που καίνε και λεηλατούν, μαζί με τη δαιμονοποίηση όσων κατεβαίνουν στον δρόμο, είναι η τελευταία ελπίδα της κυβέρνησης Λεκορνί και της προεδρίας Μακρόν να χαθεί η δυναμική των διεκδικήσεων.

Στηρίζονται στην πιθανότητα τα αριστερά κόμματα και τα συνδικάτα να κάνουν πίσω υπό το βάρος της ρητορικής στα μέσα ενημέρωσης και στα κοινωνικά δίκτυα, ώστε να μην θεωρηθεί ότι στηρίζουν λεηλασίες καταστημάτων, οδοφράγματα, εμπρησμούς δημόσιων κτιρίων και καταστροφές.

Το ζήτημα, όμως, είναι ότι οι αρχές αντέδρασαν βίαια από την αρχή. Μεταχειρίστηκαν τη στρατηγική της έντασης, ώστε να κλιμακωθεί η βία και τα δίκαια αιτήματα να «φιμωθούν» μέσω της κατακραυγής.

Η κατακραυγή έρχεται από τα μέσα, τη δεξιά και το ακροδεξιό τμήμα της κοινωνίας, που σπεύδει να κατηγορήσει μετανάστες και Γάλλους τρίτης και τέταρτης γενιάς. Έτσι δημιουργείται εσωτερικός εχθρός και συντηρούνται ο συστημικός ρατσισμός και ο σοβινισμός που κατατρύχουν τη Γαλλία. Υπό αυτές τις συνθήκες, τα πράγματα δεν μπορούν να πάνε καλύτερα.

Διάλογος με τους μαθητές αντί για αστυνομική βία

Αυτό που χρειάζεται η Γαλλία είναι απαντήσεις. Όταν υπάρχουν νόμιμα αιτήματα μαθητών και επιδιώκεται η εκπαίδευσή τους στον διάλογο, οφείλουν να αντιμετωπίζονται ως κοινωνικός εταίρος. Για τις ευρωπαϊκές δεξιές κυβερνήσεις, οι κοινωνικοί εταίροι περιορίζονται στα εμπορικά και βιομηχανικά επιμελητήρια. Το να αγνοείται το μέλλον μιας χώρας που διεκδικεί να μην παγώνουν οι μαθητές στο μάθημα, ενώ πολλά παιδιά παγώνουν και στο σπίτι, είναι εντελώς λανθασμένο.

Τα παιδιά δεν εκπαιδεύονται στη δημοκρατία, όπως οφείλουν, αλλά στη βία. Η εκπαίδευση εφήβων στη βία είναι η πιο λανθασμένη επιλογή μέσα σε μια σειρά λαθών.

Στη μοναδική απόπειρα διαλόγου, ο Μακρόν έδωσε ένα πακέτο προσλήψεων αναπληρωτών καθηγητών. Από τα σχολεία λείπουν καθηγητές και θέρμανση, υπάρχουν τα σχολεία των καλών γειτονιών και «τα άλλα», και η κυβέρνηση προθυμοποιήθηκε να κάνει αυτό που ούτως ή άλλως οφείλει: να καλύψει τα κενά σε αναπληρωτές καθηγητές.

Με το να μην αγκαλιάζει μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς, η γαλλική δημοκρατία έχει πλέον απέναντί της κόμματα, συνδικάτα και τα Κίτρινα Γιλέκα. Τα τελευταία εκπροσωπούν εργάτες και εργαζομένους και δημιουργήθηκαν πριν από δέκα χρόνια, όταν η αύξηση των τιμών των καυσίμων δεν άφηνε περιθώριο κέρδους σε αγρότες, επαγγελματίες οδηγούς και άλλους, πολιτικοποιημένους ή όχι.

Στη Γουαδελούπη, γαλλικό έδαφος στην Καραϊβική, στις 6 Οκτωβρίου η αστυνομία καταγράφηκε να «ανοίγει διάλογο» με ανήλικο μαθητή με κλωτσιές και γονατιές.

Καταδίκες και πολιτική χρήση των επεισοδίων

Μετά τα επεισόδια του Σαββάτου, όταν η Πόλη του Φωτός μετατράπηκε σε πόλη της φωτιάς και η Μασσαλία σε εμπόλεμη ζώνη, τα περισσότερα κόμματα της Γαλλίας καταδίκασαν τα συμβάντα, διαχωρίζοντας τους ειρηνικούς από τους μη ειρηνικούς διαδηλωτές. Στα πάνελ οι συνομιλητές απαιτούσαν από τους πιο προοδευτικούς πολιτικούς να καταδικάσουν τα επεισόδια, χωρίς να καταδικάζει κανείς την αστυνομική βία, την επιβολή της φτώχειας και την ανεργία.

Ο Εμανουέλ Μακρόν, που αγνόησε όλα τα αιτήματα των διαδηλωτών, όπως και ο πρωθυπουργός Λεκορνί, δήλωσε ότι «θα σταθούμε όλοι ενωμένοι ενάντια σε όσους σπέρνουν το χάος, οι οποίοι επιδιώκουν μόνο να καταρρίψουν τους θεσμούς μας και να εμποδίσουν όσους εκφράζουν ειρηνικά τα αιτήματά τους να το πράξουν». Η ρητορική είναι παλιά: δεν διχάζουν οι κυβερνητικές πολιτικές, αλλά οι αντιδράσεις των πολιτών σπάνε τον συνεκτικό ιστό της κοινωνίας.

Όταν ο πρωθυπουργός Λεκορνί κατηγορεί την Ανυπότακτη Γαλλία για τα επεισόδια, ενώ το μεγαλύτερο μέρος της βρίσκεται μέσα στα συνδικάτα που δεν συμμετείχαν σε αυτά, είναι σαφές ότι σκοπός είναι να αποπολιτικοποιηθούν τα αιτήματα. «Σήμερα, ακροαριστερές ομάδες οργάνωσαν βίαιες ενέργειες σε διάφορες γαλλικές πόλεις. Παραβάτες προσχώρησαν σε αυτές για να λεηλατήσουν και να καταστρέψουν», είπε χαρακτηριστικά, χωρίς να παρουσιάσει το παραμικρό στοιχείο για όσα υποστήριξε.

Η λογική είναι απλή. Αν γίνουν επεισόδια, ασκείται πίεση σε όλους να τα καταδικάσουν. Αν δεν γίνουν, τα αιτήματα των διαδηλωτών αγνοούνται, με το επιχείρημα ότι δεν συνέβη και κάτι.

Η κυβέρνηση και το γήπεδο της ακροδεξιάς

Την ίδια στιγμή ο Εθνικός Συναγερμός καταδίκασε τα επεισόδια και, επισήμως και ανεπισήμως, κατηγόρησε τους «μετανάστες». Πρόκειται για Γάλλους γεννημένους στη Γαλλία, που ζουν σε γκέτο με ανεργία έως και τετραπλάσια του μέσου εθνικού όρου, όπως το Σεν Ντενί. Κατηγόρησε επίσης τον πρωθυπουργό και τον πρόεδρο ότι υπήρξαν πολύ επιεικείς με τους διαδηλωτές, καταδίκασε τους διαδηλωτές και τα αιτήματά τους και απένειμε εύσημα στις δυνάμεις ασφαλείας, οι οποίες κλιμάκωσαν τη βία ξυλοκοπώντας μαθητές και στέλνοντάς τους στα νοσοκομεία.

Η Μαρίν Λεπέν, που θα είναι η υποψήφια του Εθνικού Συναγερμού στις προεδρικές εκλογές της 18ης Απριλίου 2027, κινείται στο δόγμα «νόμος και τάξη». Ζήτησε ενίσχυση της νομοθεσίας κατά των ταραχών και αγνόησε σε μεγάλο βαθμό τα ζητήματα που βρίσκονται στο επίκεντρο των διαμαρτυριών μαθητών και εργαζομένων.

Η ανάγκη της Λεπέν είναι η τάξη, όχι η αξιοπρέπεια, η θέρμανση, η διατροφή και η πραγματική ασφάλεια: η ασφάλεια ενός ανθρώπου ότι μπορεί να ζήσει ως εργαζόμενος, να πληρώνεται αξιοπρεπώς και να χαρεί τη ζωή του, αντί να ζει στη βιοπάλη και την εξαθλίωση.

Πριν από το διήμερο κατά το οποίο η Γαλλία εξεγέρθηκε, είχαν συλληφθεί 8.000 μαθητές λυκείου και χιλιάδες είχαν καταλήξει στα νοσοκομεία ή είχαν τραυματιστεί.

Έλλειμμα, χρέος και η τέλεια καταιγίδα

Όσοι παρακολουθούν την οικονομία γνωρίζουν ότι η Γαλλία έχει υψηλό ποσοστό κοινωνικών δαπανών. Το 2023, με στοιχεία που δημοσιεύθηκαν το 2025, το ποσοστό του ΑΕΠ για το κοινωνικό κράτος άγγιζε το 57% του ΑΕΠ, με τα υψηλότερα κόστη στη δωρεάν υγεία και στο συνταξιοδοτικό σύστημα. Το τελευταίο πλήττεται από την ανεργία και τη γήρανση του πληθυσμού.

Το χρέος της Γαλλίας ως προς το ΑΕΠ είναι ελλειμματικό κατά 5,4% (5,1% για το 2025), τα έσοδα εμφανίζονται μειωμένα λόγω της επιβράδυνσης της οικονομίας και το συνολικό χρέος έχει εκτιναχθεί στο ιστορικό υψηλό του 119% του ΑΕΠ, προσεγγίζοντας τα 3,6 τρισεκατομμύρια ευρώ.

Η πιστοληπτική ικανότητα της χώρας κινδυνεύει με υποβάθμιση, εξαιτίας της αποτυχίας του Μακρόν να επαναφέρει τη Γαλλία σε τροχιά ανάπτυξης.

Παρά τα χρόνια υποχρηματοδότησης των δημόσιων υπηρεσιών, ιδίως της εκπαίδευσης, η Γαλλία παρουσιάζει έναν από τους υψηλότερους δείκτες ελλείμματος προς το ΑΕΠ στην Ευρώπη εδώ και σχεδόν μία δεκαετία, υπό την προεδρία του Εμανουέλ Μακρόν, όπως σημειώνει το CNBC.

Αν σε όλα αυτά προστεθούν ο συστημικός ρατσισμός, που υπογραμμίζεται από την υψηλή ανεργία σε περιοχές που ήταν ή έχουν καταστεί γκέτο, και η κρατική βία εναντίον μικρών και μεγάλων, τότε χρειάζεται προσπάθεια για να μην υπάρξουν εξεγέρσεις.

Το διάγγελμα του Μακρόν

Ο Εμανουέλ Μακρόν ξεκίνησε την ομιλία του λέγοντας ότι «χθες, Σάββατο 17 Οκτωβρίου, ταραχοποιοί από μια ακροαριστερή περιθωριακή ομάδα, στους οποίους προσχώρησαν πολυάριθμοι εγκληματίες, λεηλάτησαν επιχειρήσεις, ενώ καταστράφηκαν δημόσια κτίρια. Γιατί να πυρπολήσουν το δημαρχείο της Λιμόζ; Πώς μπόρεσαν να φτάσουν σε αυτό το σημείο; Τίποτα δεν το εξηγεί, τίποτα δεν το δικαιολογεί. Όλοι νιώθουμε οργή και ντροπή».

«Χθες, παρά τον επαγγελματισμό τους, οι δυνάμεις της τάξης ήρθαν αντιμέτωπες με ακραία βία. Ζήτησα από την κυβέρνηση να εξαγάγει όλα τα απαραίτητα διδάγματα όσον αφορά τις πληροφορίες, ενώ θα διασφαλιστεί πλήρης διαφάνεια», συνέχισε, κλείνοντας το μάτι στην άκρα δεξιά και χωρίς να παρουσιάσει στοιχεία για τις κατηγορίες που εξαπέλυσε, υπονοώντας την Ανυπότακτη Γαλλία του Μελανσόν.

«Οι νέοι μας βιώνουν ένα βαθύ αίσθημα αγωνίας σχετικά με το μέλλον τους και τη δυνατότητά τους να βρουν τη θέση τους στην κοινωνία. Κατανοώ τους μαθητές και τους φοιτητές μας, και εκείνοι βρίσκονται στο επίκεντρο της δημόσιας δέσμευσής μου. Οι φωνές τους πρέπει να ακουστούν. Έχουμε διπλή ευθύνη: να αφουγκραστούμε την οργή τους και, ταυτόχρονα, να διαφυλάξουμε με αποφασιστικότητα τη δημοκρατική έννομη τάξη», σημείωσε. Τους ακούει. Δεν πρόκειται, όμως, να δώσει εντολή να επισκευαστούν οι καυστήρες, γιατί ύστερα θα ζητηθεί και πετρέλαιο.

Σε ό,τι αφορά το πετρέλαιο, ο Εμανουέλ Μακρόν από τη Δευτέρα θα βρίσκεται στον Περσικό Κόλπο, επιχειρώντας να βρει «μαύρο χρυσό» σε προσιτές τιμές. Θα φύγει από τη Γαλλία και θα ταξιδέψει κατά σειρά σε Κουβέιτ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Μπαχρέιν και Κατάρ. Οι πολίτες είναι ήδη απογοητευμένοι από την οικονομική κατάσταση και τη βία και τώρα νιώθουν και εγκατάλειψη σε κρίσιμη στιγμή.

Το διάγγελμα εξυπηρετούσε κυρίως το γεγονός ότι ο πρόεδρος Μακρόν θα φύγει για τρεις ημέρες και ότι αυτή ήταν η τελευταία του ευκαιρία να απευθυνθεί στον γαλλικό λαό.