Η αφήγηση για ενιαία εξέγερση των νέων δεν εξηγεί τις διαμαρτυρίες στην Ευρώπη

Το περασμένο Σάββατο το βράδυ φωτιά τύλιξε το δημαρχείο της Λιμόζ, στη Γαλλία. Ως την Κυριακή, πλάνα από την πυρκαγιά σε ένα σύμβολο της Γαλλικής Δημοκρατίας, μαζί με άλλες σκηνές αναταραχής από όλη τη χώρα, είχαν διαδοθεί παντού. Χρησιμοποιούνταν, όμως, για να στηρίξουν πολύ διαφορετικές εκδοχές σχετικά με όσα συμβαίνουν στην Ευρώπη.

Κάποιοι διάβασαν στις φλόγες το προμήνυμα μιας πανευρωπαϊκής εξέγερσης των νέων, ένδειξη ότι ενιαίο κίνημα διατρέχει την ήπειρο. Ο Ντόναλντ Τραμπ, που είχε ήδη υποστηρίξει πως οι κινητοποιήσεις στα γαλλικά σχολεία δεν σχετίζονταν με τα σχολεία αλλά με τη μετανάστευση και το Ισλάμ, κάλεσε τους Ευρωπαίους να «κλείσουν τα σύνορα». Ο δήμαρχος της Λιμόζ διέκρινε ίχνη μιας φερόμενης εξέγερσης της ακροαριστεράς.

Πάρα πολλά μέσα ενημέρωσης, κυρίως δεξιά, με έδρα την Ινδία, την Κίνα, τη Σιγκαπούρη και τις ΗΠΑ, έψαχναν φωνές που θα επιβεβαίωναν την εικόνα μιας «εξέγερσης εφήβων» σε όλη την Ευρώπη, τροφοδοτούμενης από τα ίδια παράπονα και από βία.

Καμία από αυτές τις εκδοχές, καθεμία με τη δική της πολιτική ατζέντα, δεν αποδίδει επαρκώς την κατάσταση. Οι κινητοποιήσεις στην Ευρώπη έχουν άλλες αιτίες, άλλα κοινά και άλλα αιτήματα. Η παρουσίασή τους ως πανευρωπαϊκής εξέγερσης σβήνει αυτές τις διαφορές και δίνει την εντύπωση μιας ακυβέρνητης Ευρώπης. Η εικόνα αυτή αποτελεί δώρο για όσους θέλουν να αξιοποιήσουν τις αναταραχές, τονίζει ο Αλμπέρτο Αλεμάνο, καθηγητής Ευρωπαϊκού Δικαίου στο πανεπιστήμιο HEC Paris, σε δηλώσεις του στον βρετανικό Guardian.

Όπως εξηγεί, οι αφορμές των διαμαρτυριών δεν είναι οι ίδιες σε κάθε χώρα. Στη Γαλλία η κινητοποίηση άρχισε στα σχολεία στα μέσα Σεπτεμβρίου, από απογοήτευση για τη χρόνια αδυναμία να αντιμετωπιστούν οι υπεράριθμες τάξεις, η έλλειψη εκπαιδευτικών και τα ερειπωμένα κτίρια και οι εγκαταστάσεις. Ως την πολύ μεγάλη διαδήλωση του Σαββάτου είχαν προστεθεί και εργαζόμενοι του δημόσιου τομέα, ενώ τα αιτήματα είχαν ανοίξει και στο κόστος διαβίωσης.

Στο Βέλγιο οι φοιτητές στράφηκαν κατά των αυξήσεων στα δίδακτρα της γαλλόφωνης περιοχής και ζήτησαν περισσότερες ώρες διδασκαλίας. Οι Έλληνες φοιτητές βγήκαν στους δρόμους για το κόστος στέγασης και την πρόσβαση σε κατοικία. Οι Γερμανοί μαθητές διαμαρτυρήθηκαν για το ενδεχόμενο επαναφοράς της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας.

Τα αιτήματα διαφέρουν από χώρα σε χώρα

Πέρα από τη Δυτική Ευρώπη οι αποκλίσεις φαίνονται ακόμη καθαρότερα. Στην Αλβανία οι φοιτητικές αναταραχές στηρίζονται σε αντικυβερνητική κινητοποίηση που προϋπήρχε και όχι σε ξεχωριστή εξέγερση της νεολαίας.

Στη Σερβία οι φοιτητές ηγούνται εδώ και δύο χρόνια διαδηλώσεων, στην πλειονότητά τους ειρηνικών, μετά την καταστροφή στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ. Το κίνημά τους ζητά τέλος στη διαφθορά, στην έλλειψη θεσμικής λογοδοσίας και στην πολιτική αδράνεια. Αυτό το Σαββατοκύριακο κατεβαίνουν στις εκλογές με δικό τους εκλογικό ψηφοδέλτιο. Η αντιπαράθεση αφορά την εξουσία και τη λογοδοσία και ξεπερνά κατά πολύ τα όρια της εκπαίδευσης ή της απογοήτευσης μιας γενιάς.

Οι Ιταλοί φοιτητές μπορεί να προχωρούν σε καταλήψεις σχολείων και να φωνάζουν συνθήματα στα γαλλικά. Η διάδοση εικόνων, συνθημάτων και τακτικών πέρα από τα σύνορα δεν αποδεικνύει, όμως, κοινή οργάνωση. Η ειδησεογραφία όλο το εικοσιτετράωρο μπορεί, αντίθετα, να παρουσιάσει χωριστές κινητοποιήσεις ως μία ιστορία εξέγερσης των νέων. Έτσι, ηθελημένα ή όχι, γεννιέται η ψευδαίσθηση κοινού κινήματος και κοινού προγράμματος, παρότι δεν υπάρχει ούτε το ένα ούτε το άλλο.

Προβλήματα που μοιράζονται οι νέοι

Το να απορρίπτει κανείς την ιδέα μιας ενιαίας ευρωπαϊκής εξέγερσης των νέων δεν ισοδυναμεί με άρνηση μιας κοινής ανησυχίας της γενιάς. Η στέγαση γίνεται ολοένα πιο απρόσιτη, οι δημόσιες υπηρεσίες δέχονται πίεση και το πέρασμα σε σταθερή απασχόληση παραμένει αβέβαιο. Σύμφωνα με τη Eurostat, από το 2010 έως το τέταρτο τρίμηνο του 2024 οι τιμές κατοικιών στην ΕΕ ανέβηκαν κατά 55,4% και τα ενοίκια κατά 26,7%. Στη Μελέτη για τη Νεολαία του Ιδρύματος TUI του 2026, το 52% των νέων ηλικίας 16-26 ετών σε επτά ευρωπαϊκές χώρες περίμενε να ζήσει σε χειρότερες συνθήκες από τους γονείς του, έναντι μόλις 25% που περίμενε καλύτερες.

Η ανεργία των νέων στη ζώνη του ευρώ εξακολουθεί να είναι αισθητά υψηλότερη από τη συνολική. Μελέτη σε γαλλικές επιχειρήσεις εντόπισε πιο απότομη πτώση στις μόνιμες προσλήψεις εργαζομένων ηλικίας 21-29 ετών σε επαγγέλματα εκτεθειμένα στην τεχνητή νοημοσύνη. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προειδοποιεί ότι τα διαθέσιμα στοιχεία δεν αρκούν ακόμη για να αποδοθεί η εξέλιξη στη γενετική τεχνητή νοημοσύνη. Η αβεβαιότητα από μόνη της μπορεί, πάντως, να γεννήσει κοινό αίσθημα ανασφάλειας και πέρα από τα εθνικά σύνορα.

Αυτές οι ανησυχίες εξηγούν εν μέρει γιατί οι διαμαρτυρίες μιας χώρας βρίσκουν απήχηση στους νέους μιας άλλης και γιατί εικόνες από σχολικές καταλήψεις ή πορείες μπορούν να προκαλέσουν μιμητικές ενέργειες. Δεν μετατρέπονται, ωστόσο, σε κοινά αιτήματα, πολύ λιγότερο σε συντονισμένο πολιτικό κίνημα.

Η βία εξυπηρετεί όσους μισούν την Ευρώπη

Οι διαδηλώσεις στη Γαλλία το περασμένο Σάββατο έφεραν στο προσκήνιο και έναν άλλο κίνδυνο: τη βία που μπορεί πολύ γρήγορα να καλύψει το μήνυμα μιας κινητοποίησης. Οι περισσότεροι διαδήλωσαν ειρηνικά, αλλά μια μειοψηφία στράφηκε στη βία. Δεν είναι σωστό οι πράξεις αυτής της μειοψηφίας να βαραίνουν εκατοντάδες χιλιάδες διαδηλωτές, ούτε η ειρηνική διαμαρτυρία να χρησιμεύει ως κάλυμμα για εγκληματικές πράξεις.

Όσα έγιναν στο Μιλάνο έδειξαν πόσο θολή μπορεί να γίνει η γραμμή ανάμεσα στα δύο. Ειρηνική διαδήλωση για το κόστος διαβίωσης, που πραγματοποιήθηκε παράλληλα με κινητοποιήσεις για τις περικοπές στην εκπαίδευση και για μεταρρυθμίσεις με ρατσιστικό χαρακτήρα, ακολουθήθηκε από λεηλασίες ομάδων κουκουλοφόρων, κυρίως εφήβων, που οργανώθηκαν εν μέρει μέσω του TikTok. Συνελήφθησαν περισσότεροι από 200 άνθρωποι, στην πλειονότητά τους ανήλικοι, και οι διοργανωτές της διαδήλωσης αποστασιοποιήθηκαν από αυτούς. Η προστασία της δημόσιας τάξης χρειάζεται να πηγαίνει μαζί με τη λογοδοσία για τη βία και τον έλεγχο της συμπεριφοράς της αστυνομίας.

Όταν, όμως, στην κάλυψη κυριαρχούν εικόνες από κτίρια που καίγονται και από λεηλασίες, η ειρηνική διαμαρτυρία και η εγκληματική βία διακρίνονται δυσκολότερα στη συνείδηση του κοινού. Ένα μεμονωμένο επεισόδιο μπορεί να καταλήξει να ορίζει ολόκληρη την κινητοποίηση.

Η παραπλανητική εκδοχή περί πανευρωπαϊκής εξέγερσης έχει συνέπειες. Επιτρέπει να αποκοπούν οι εικόνες των ταραχών από το εθνικό τους πλαίσιο και να προβληθούν ως τεκμήριο ότι μια Ευρώπη σε χάος μένει ακυβέρνητη.

Αυτό εξυπηρετεί ιδιαίτερα όσους θέλουν να βαθύνουν τις διαιρέσεις και να υπονομεύσουν την ευρωπαϊκή δημοκρατία. Ξεχωριστά εθνικά προβλήματα μετατρέπονται έτσι σε γενική αφήγηση για ευρωπαϊκή αποτυχία.

Για την ακροδεξιά, η εικόνα μιας ηπείρου που φλέγεται δείχνει ότι οι ανοιχτές κοινωνίες αδυνατούν να προστατεύσουν τους πολίτες τους. Από εκεί προκύπτει και το σύνθημα «κλείστε τα σύνορά σας».

Από την άλλη, οι κυβερνήσεις δεν χρειάζεται ούτε να εξιδανικεύουν τις διαμαρτυρίες ούτε να επικαλούνται τη βία για να αγνοήσουν νόμιμα παράπονα. Οφείλουν να προστατεύουν τους ειρηνικούς διαδηλωτές, να διασφαλίζουν ότι οι δράστες λογοδοτούν και να αντιμετωπίζουν τα προβλήματα και τις πιέσεις που γεννούν ανασφάλεια στους νέους.

Οι ευρωπαϊκές δημοκρατίες δεν θα κριθούν από το πώς αντέχουν αυτές τις διαδηλώσεις, αλλά από το πώς απαντούν στα αιτήματα που βρίσκονται πίσω τους και πώς αποκαθιστούν την εμπιστοσύνη στο μέλλον. Το άγχος της γενιάς μπορεί έτσι να γίνει δύναμη δημοκρατικής ανανέωσης και όχι καύσιμο για όσους θέλουν να παρουσιάσουν τη δημοκρατία ως αποτυχημένη.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow