Ο Νετανιάχου και η φθορά των ερεισμάτων του Ισραήλ στις ΗΠΑ

Ενώ οι Ισραηλινοί προσπαθούσαν ακόμη να κατανοήσουν το αβέβαιο αποτέλεσμα των εκλογών τους στις 27 Οκτωβρίου, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ διάλεξε την ημέρα των αμερικανικών ενδιάμεσων εκλογών για να αναστατώσει ακόμη περισσότερο την ισραηλινή κοινή γνώμη, όπως εξηγεί ισραηλινός αναλυτής στο Foreign Policy.

Στο Fox News ανακοίνωσε ότι θα σταματήσει τη στρατιωτική βοήθεια των ΗΠΑ προς το Ισραήλ έως το τέλος του έτους και ότι ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου είχε συμφωνήσει πως η βοήθεια αυτή πρέπει να τερματιστεί. Σε συνέντευξη στο «Fox & Friends», ο Τραμπ είπε: «Όσον αφορά τις πληρωμές προς το Ισραήλ, ο Μπίμπι Νετανιάχου και εγώ… κάναμε μια συμφωνία πριν από μήνες ότι θα σταματήσουμε, και δεν έχουν κανένα πρόβλημα με αυτό».

Ο Νετανιάχου είχε δηλώσει στον Economist τον Ιανουάριο ότι ήλπιζε να «μειώσει σταδιακά» την εξάρτηση του Ισραήλ από την αμερικανική στρατιωτική βοήθεια μέσα στην επόμενη δεκαετία. Δεν έχει όμως δώσει καμία ένδειξη ότι έχει συμφωνηθεί διακοπή της βοήθειας ήδη από φέτος. Υπό πίεση, το γραφείο του παρουσιάζει πλέον τον τερματισμό της στρατιωτικής βοήθειας των ΗΠΑ ως «μετάβαση από τη βοήθεια προς τη συνεργασία και τις αμοιβαίες επενδύσεις».

Ο Εχούντ Μπαράκ μίλησε για ανταλλαγή βοήθειας με πολιτική στήριξη

Στο Ισραήλ η αντίδραση ήρθε αμέσως. Η ανακοίνωση του Τραμπ θέτει κρίσιμα ερωτήματα για το πολιτικό τίμημα που διαπραγματεύτηκε και, ειδικότερα, για το αν κάποια συμφωνία τερματισμού της αμερικανικής βοήθειας δόθηκε ως αντάλλαγμα για τη στήριξή του στον Νετανιάχου στις ισραηλινές εκλογές.

Ο πρώην πρωθυπουργός Εχούντ Μπαράκ κατηγόρησε τον Νετανιάχου ότι έφτιαξε «μια βρωμερή συμφωνία», ανταλλάσσοντας την αμερικανική στρατιωτική βοήθεια με προεδρική υποστήριξη. Έκρινε ότι ο Νετανιάχου «υπέρβη τις εξουσίες του» και ήταν «εντελώς ακατάλληλος να ηγηθεί μιας χώρας».

Ο ηγέτης της αντιπολίτευσης Γκάντι Άιζενκοτ, που ενδέχεται να διαδεχθεί τον Νετανιάχου στην πρωθυπουργία, ήταν λιγότερο συνωμοσιολόγος αλλά εξίσου αιχμηρός. «Η ειδική σχέση του Ισραήλ με τις Ηνωμένες Πολιτείες αποτελεί κεντρικό στοιχείο της εθνικής του ασφάλειας», έγραψε στο X.

«Το γεγονός ότι οι υπηρεσίες ασφαλείας μαθαίνουν, μαζί με τους Ισραηλινούς πολίτες, για μια αλλαγή στη στρατηγική σχέση μέσω των μέσων ενημέρωσης δείχνει πόσο πραγματικά επικίνδυνη είναι η συμπεριφορά του Μπέντζαμιν Νετανιάχου».

Το Ισραήλ έβλαπτε την εικόνα των Ρεπουμπλικανών

Το ότι ο Τραμπ επέλεξε την ημέρα των εκλογών για την ανακοίνωση αποτυπώνει την κατάρρευση της εικόνας του Ισραήλ σε όλο το πολιτικό φάσμα των ΗΠΑ. Φαίνεται πως πίστευε ότι το μήνυμα θα έβρισκε απήχηση στους ψηφοφόρους, μέσα στην αυξανόμενη δημόσια οργή για τον πληθωρισμό και το κόστος διαβίωσης.

Το γιατί μια υπερδύναμη υψηλής τεχνολογίας χρειάζεται δισεκατομμύρια σε στρατιωτική βοήθεια που πληρώνουν οι φορολογούμενοι αποκτά ολοένα μεγαλύτερο πολιτικό βάρος, ακόμη κι αν μεγάλο μέρος της βοήθειας επανεπενδύεται στην αμυντική βιομηχανία των ΗΠΑ.

Ο πραγματικός «ελέφαντας στο δωμάτιο» είναι όμως ο συνεχιζόμενος πόλεμος με το Ιράν και η οργή για την αμερικανική στήριξη προς το Ισραήλ. Επιφανείς Ρεπουμπλικάνοι, ανάμεσά τους και ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, έχουν χαρακτηρίσει ανοιχτά τη σύγκρουση ως τον βασικό καταλύτη της εκλογικής συντριβής του κόμματος.

Σε ανάρτηση στο X αμέσως μετά την ψηφοφορία, ο Βανς απομακρύνθηκε από την παραδοσιακή ρητορική του Λευκού Οίκου και δήλωσε χωρίς περιστροφές: «Ο λόγος που χάσαμε είναι ο πόλεμος. … Όλοι ξέρουν γιατί χάσαμε. Και κάθε ειλικρινής συζήτηση για το πού πάμε από εδώ και πέρα πρέπει να ξεκινήσει από εκεί».

Υποστήριξε επίσης ότι οι ψηφοφόροι ήθελαν να δουν αλλαγή στις σχέσεις με το Ισραήλ. Επικαλέστηκε εσωτερικές δημοσκοπήσεις, σύμφωνα με τις οποίες οι ψηφοφόροι του Τραμπ το 2024 που στράφηκαν προς τους Δημοκρατικούς στις ενδιάμεσες εκλογές ανέφεραν ως κύρια αιτήματα το τέλος του πολέμου, οικονομική ανακούφιση από τις ραγδαία αυξανόμενες τιμές των καυσίμων και μια θεμελιώδη αλλαγή στις σχέσεις της Ουάσιγκτον με το Ισραήλ.

Σε συνέντευξη στην εκπομπή «60 Minutes» του CBS την Κυριακή, ο Τραμπ δεν διαφώνησε με την εκτίμηση του Βανς ότι ο πόλεμος με το Ιράν προκάλεσε την ήττα των Ρεπουμπλικάνων στις ενδιάμεσες εκλογές. Πρόσθεσε ότι «υπάρχει, απίστευτα, μεγάλη αντιπάθεια για το Ισραήλ».

Ο Νετανιάχου δεν έκρυψε ποτέ ότι ήθελε κοινή επίθεση με τις ΗΠΑ στο Ιράν

Τον πόλεμο κατά του Ιράν τον ξεκίνησε τον Φεβρουάριο ο Τραμπ, όμως ο Νετανιάχου δεν έκρυψε ποτέ την επιθυμία του για κοινή εκστρατεία. Ακόμη και μετά την «Επιχείρηση Epic Fury» επιχείρησε συστηματικά να πείσει τον Τραμπ να ξαναρχίσει τον πόλεμο. Την ιρανική απειλή την αντιμετώπιζε όχι μόνο ως ζήτημα υπαρξιακής σημασίας για την περιοχή, αλλά και ως πολιτικό πρόσχημα, ώστε να αποσπάσει την προσοχή του ισραηλινού εκλογικού σώματος από τις ηγετικές του αποτυχίες πριν και μετά τις 7 Οκτωβρίου 2023.

Πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές, η «New York Times» δημοσίευσε ρεπορτάζ σύμφωνα με το οποίο το Ισραήλ είχε μοιραστεί με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τις χώρες του Κόλπου πληροφορίες για πιθανά ιρανικά σχέδια χρήσης χημικών όπλων εναντίον τους. Αμερικανοί αξιωματούχοι είδαν τις πληροφορίες με σκεπτικισμό και θεώρησαν ότι εντάσσονταν σε συντονισμένη προσπάθεια του Νετανιάχου να ωθήσει τον Τραμπ σε νέες επιθέσεις.

Η ρητορική του Νετανιάχου για το Ιράν βρίθει κραυγαλέων αντιφάσεων. Τον Ιούνιο του 2025 είχε διακηρύξει δημόσια την ιστορική επιτυχία της εξουδετέρωσης των πυρηνικών δυνατοτήτων του Ιράν και στη συνέχεια άλλαξε γραμμή, ώστε να εμφανίσει άμεση, υπαρξιακή ανάγκη για στρατιωτική αντιπαράθεση.

Ακρότητες του Νετανιάχου για την εικόνα υπαρξιακού κινδύνου

Στις 25 Οκτωβρίου ο Νετανιάχου δημοσίευσε εικόνα φτιαγμένη με τεχνητή νοημοσύνη, που έδειχνε πυρηνική έκρηξη πάνω από το Τελ Αβίβ. Προειδοποιούσε τους ψηφοφόρους ότι η απόρριψη της ηγεσίας του θα οδηγούσε σε ένα «δεύτερο Ολοκαύτωμα».

Πολιτικοί αντίπαλοι τον κατηγόρησαν ότι δημιουργούσε κρίση με το Ιράν σε μια προσπάθεια να καθυστερήσει τις εκλογές. Ακολούθησε άνευ προηγουμένου ρήξη με τον αρχηγό του Γενικού Επιτελείου των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων, Εγιάλ Ζαμίρ, που αντιστάθηκε σε πολιτικές εντολές οι οποίες κινδύνευαν να πυροδοτήσουν άμεση και αδικαιολόγητη περιφερειακή σύρραξη.

Ο Γιαίρ Γκολάν των Δημοκρατικών δήλωσε ότι ο Νετανιάχου στερείται «της απαραίτητης εμπιστοσύνης του κοινού» και «ηθικής νομιμότητας ή ακόμη και βασικής ικανότητας» για να ηγηθεί μιας τέτοιας εκστρατείας. Ο πρώην πρέσβης του Ισραήλ στη Γερμανία, Τζέρεμι Ισαχάροφ, σημείωσε ότι οι πολιτικές ίντριγκες του Νετανιάχου για το Ιράν «βλάπτουν σοβαρά την αξιοπιστία του Ισραήλ στο εξωτερικό».

Στην εναρκτήρια συνεδρίαση της νέας Κνεσέτ την Τρίτη, ο Νετανιάχου επέμεινε ότι, αν και η κυβέρνησή του είχε εξαλείψει την άμεση υπαρξιακή απειλή, το Ιράν ανανεώνει το πυρηνικό του πρόγραμμα και δεν έχει εγκαταλείψει την πρόθεση να καταστρέψει το Ισραήλ. Είπε ότι ο μόνος τρόπος για να εξαλειφθεί αυτή η υπαρξιακή απειλή είναι η ανατροπή του καθεστώτος και διακήρυξε, για καλό και για κακό, ότι η κυβέρνησή του είχε «αλλάξει το πρόσωπο της Μέσης Ανατολής».

Οι Άραβες Ισραηλινοί στον ρόλο του εσωτερικού εχθρού

Η τελική στρατηγική του Νετανιάχου έρχεται σε σαφή αντίθεση με τους στόχους της κυβέρνησης Τραμπ. Εκείνη βλέπει τη στρατιωτική δύναμη κυρίως ως μέσο πίεσης, ώστε να ξανανοίξει το Στενό του Ορμούζ και να υποχρεώσει την Τεχεράνη να υποχωρήσει στο πυρηνικό της πρόγραμμα.

Στην εμπρηστική ομιλία του ο Νετανιάχου ισχυρίστηκε επίσης ότι μόνο μια κυβέρνηση εθνικής ενότητας (υποθέτω υπό την ηγεσία του) θα επέτρεπε στο Ισραήλ να αντιμετωπίσει τις επικείμενες προκλήσεις. Κατηγόρησε παράλληλα τους Άραβες βουλευτές του Ισραήλ ότι επιδιώκουν την καταστροφή της χώρας.

Ο Άιζενκοτ απάντησε αμέσως ότι η «γεμάτη μίσος» ομιλία του Νετανιάχου έδειξε πως είναι ακατάλληλος για το αξίωμα. Φαίνεται πως δεν έχει συνειδητοποιήσει ότι, ακόμη και ανάμεσα στους πρώην συμμάχους του στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, η πολιτική του θέση γίνεται ολοένα και πιο τοξική.

Υπηρεσίες ασφαλείας στοχεύουν Άραβες βουλευτές για να δημιουργηθεί θόρυβος

Προς το παρόν ο Νετανιάχου παραμένει στην εξουσία ως υπηρεσιακός πρωθυπουργός, ενώ ο Άιζενκοτ επιδιώκει να σχηματίσει νέα κυβέρνηση. Η αναζωπύρωση των εχθροπραξιών με το Ιράν, σε συντονισμό με τις Ηνωμένες Πολιτείες, θα ήταν ιδιαίτερα βολική για τον Νετανιάχου, αφού θα μπορούσε να καθυστερήσει την έναρξη των εργασιών του νεοεκλεγμένου κοινοβουλίου και τον σχηματισμό νέας κυβέρνησης.

Πρώτος του στόχος παραμένει να αποτρέψει συνασπισμό της αντιπολίτευσης που θα περιλαμβάνει αραβικά κόμματα ή θα στηρίζεται από αυτά. Τα κόμματα αυτά αναδείχθηκαν καθοριστικοί παράγοντες στην εκλογική αναμέτρηση.

Ακολουθώντας τη στρατηγική του Τραμπ για αμφισβήτηση των εκλογικών αποτελεσμάτων, ο πιστός στον Νετανιάχου επικεφαλής της υπηρεσίας ασφαλείας Σιν Μπετ, Ντέιβιντ Ζίνι, έχει στοχεύσει βουλευτές της αραβικής αντιπολίτευσης με αβάσιμες έρευνες. Η κίνηση προκαλεί σοβαρή συνταγματική ανησυχία.

Ο Άιζενκοτ έχει μεν λάβει την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης, όμως η οριακή νίκη του και η συνεχιζόμενη διστακτικότητα της αντιπολίτευσης να ενώσει τις δυνάμεις της με τα αραβικά κόμματα καθιστούν τον συνασπισμό εξαιρετικά αβέβαιο.

Ο Νετανιάχου περιόρισε τα περιθώρια συμπάθειας για το Ισραήλ στις ΗΠΑ

Οι δεξιές παρατάξεις στο Ισραήλ βλέπουν τη σχέση του Νετανιάχου με τον Τραμπ και την ανανεωμένη εκστρατεία ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν ως στρατηγική νίκη. Οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις, όμως, ενδέχεται να είναι σοβαρές.

Με το στοίχημα αποκλειστικά στους Ρεπουμπλικάνους, ο Νετανιάχου έχει καταστρέψει τη διακομματική υποστήριξη των ΗΠΑ προς το Ισραήλ. Ύστερα από αποφασιστική στροφή προς τους Δημοκρατικούς στο Κογκρέσο, βρίσκεται σε επικίνδυνη θέση. Αντιμετωπίζει σφοδρούς επικριτές από την αμερικανική αριστερά και μια οργισμένη βάση των Ρεπουμπλικάνων που αναζητά πολιτικό αποδιοπομπαίο τράγο.

Ο Τραμπ δείχνει ότι η επανάληψη του πολέμου είναι «εξαιρετικά απίθανη», αν οι συνομιλίες με το Ιράν παρουσιάσουν πρόοδο. Μετά την ήττα στις ενδιάμεσες εκλογές της περασμένης εβδομάδας, ο στενός σύμμαχός του Κρις Ράντι σημείωσε στο BBC ότι υπάρχει 80% πιθανότητα ο πρόεδρος των ΗΠΑ να εξουσιοδοτήσει τελικά στρατιωτική δράση εναντίον της Τεχεράνης.

Ο Νετανιάχου κρατά έτσι κάθε κίνητρο να ρισκάρει περιφερειακή κλιμάκωση, ώστε να διασφαλίσει την πολιτική του επιβίωση, ακόμη και εις βάρος της δημοκρατικής ανθεκτικότητας του Ισραήλ και της διεθνούς του εικόνας. Φαίνεται ότι δεν έχει πού αλλού να στραφεί.

Ένας απρόβλεπτος Αμερικανός πρόεδρος, στο τέλος της θητείας του, μπορεί να νιώθει ότι δεν έχει πια πολλά να χάσει. Για τον Νετανιάχου και μια ολοένα πιο απομονωμένη ισραηλινή κοινή γνώμη, τα διακυβεύματα δεν θα μπορούσαν να είναι μεγαλύτερα.