Πώς θα φτιάξετε τον δικό σας κομήτη

Την ώρα που η ευρωπαϊκή αποστολή Rosetta προσπαθεί την ιστορική προσεδάφιση στον κομήτη 67P, ας δούμε μια παραδοσιακή συνταγή για φρέσκους, σπιτικούς κομήτες.

Βήμα πρώτο: αναμείξτε αρκετούς τόνους σκόνης με μια ίση ποσότητα νερού και αερίων. Προτείνεται το έτοιμο μείγμα νερού, αμμωνίας και μεθανίου που διατίθεται ευρέως σε νεογέννητα ηλιακά συστήματα.

Βήμα δεύτερο: καταψύξτε το μείγμα κοντά στο απόλυτο μηδέν για 4,6 δισεκατομμύρια χρόνια.

Βήμα τρίτο: εκτοξεύστε τη χιονόμπαλα στον Ήλιο για εντυπωσιασμό.

Η προέλευση της παραπάνω συνταγής χάνεται στα βάθη της ιστορίας -για την ακρίβεια, κανείς δεν την έχει δοκιμάσει από τότε που σχηματίστηκε το Ηλιακό Σύστημα.

Οι κομήτες, ή «βρόμικες χιονόμπαλες» όπως τους αποκαλούν οι αστρονόμοι, πιστεύεται ότι σχηματίστηκαν την ίδια περίοδο με τους πλανήτες και από τα ίδια περίπου υλικά.

Ενδιαφέρουν τους επιστήμονες επειδή θεωρούνται κατεψυγμένα απολιθώματα που μπορούν να δώσουν στοιχεία για το σχηματισμό της Γης.

Οι περισσότεροι κομήτες κατοικούν στη Ζώνη του Όορτ, ένα υποθετικό σύννεφο από εκατομμύρια κομήτες και άλλα παγωμένα σώματα, το οποίο είναι σε απόσταση ενός έτους φωτός από τον Ήλιο. Για λόγους που συνήθως δεν είναι δυνατό να προσδιοριστούν, κάποιες χιονόμπαλες εκτινάσσονται από το σύννεφο του Όορτ και παίρνουν πορεία προς την καρδιά του Ηλιακού Συστήματος.

Οποιοσδήποτε κομήτης διαλέγει αυτό το δρόμο κινδυνεύει να χαθεί. Καθώς πλησιάζει το μητρικό μας άστρο, η ακτινοβολία θερμαίνει τους πάγους και τους κάνει να εξαχνώνονται, δηλαδή να μετατρέπονται απευθείας από στερεό σε αέριο (όπως θα συνέβαινε σε ένα παγάκι αν το τοποθετούσατε σε έναν θάλαμο κενού σε θερμοκρασία δωματίου).

Τα θερμά αέρια εκτοξεύονται από τον κομήτη, μαζί με σκόνη, και σύντομα παρασύρονται από τον λεγόμενο ηλιακό άνεμο -ένα συνεχές ρεύμα σωματιδίων που πηγάζει από τον Ήλιο. Λόγω της επίδρασης του ανέμου τα αέρια σχηματίζουν μια κόμη, ή ουρά, η οποία εκτείνεται προς την αντίθετη κατεύθυνση από αυτή που είναι ο Ήλιος, ανεξάρτητα από την πορεία του ίδιου του κομήτη.

Τι ψάχνουν οι επιστήμονες

Η χημική ανάλυση του νερού που περιέχουν οι κομήτες θα μπορούσε να επιβεβαιώσει ή να διαψεύσει τη θεωρία ότι οι κομήτες έφεραν το νερό στη Γη.

H ευρωπαϊκή αποστολή Giotto είχε δείξει το 1986 ότι το νερό του κομήτη Χάλεϊ έχει διαφορά από νερό των ωκεανών, καθώς περιέχει μεγαλύτερες ποσότητες δευτερίου, ενός σπάνιου, βαρύτερου ιστοτόπου του υδρογόνου.

Ωστόσο οι φασματοσκοπικές παρατηρήσεις σε άλλους κομήτες έδωσαν διαφορετικά αποτελέσματα.

Οριστική απάντηση θα μπορούσε να δοθεί μόνο με παρατηρήσεις σε περισσότερους κομήτες, όπως ο 67P.

Ένα άλλο μυστήριο όπου μπορούν να προσφέρουν απάντηση οι κομήτες είναι η διαδικασία μέσω της οποίας τα αέρια και η σκόνη του νεογέννητου Ηλιακού Συστήματος συμπυκνώθηκαν και σχημάτισαν τους πλανήτες.

Αν ο πυρήνας του 67P είναι σαθρός και έχει χαμηλή πυκνότητα, αυτό θα έδινε στήριξη στη θεωρία ότι τα σώματα του Ηλιακού Συστήματος σχηματίστηκαν πολύ αργά από τη σταδιακή συσσωμάτωση σκόνης. Η εναλλακτική θεωρία θέλει τους πλανήτες να σχηματίστηκαν από αλλεπάλληλες, βίαιες συγκρούσεις, οι οποίες θα έδιναν σώματα μεγαλύτερης πυκνότητας.

Η σύσταση του 67P, τέλος, θα μπορούσε να δώσει απάντηση στην ερώτηση του ποιες ήταν οι αρχικές θέσεις των πλανητών στο Ηλιακό Σύστημα.

Η κρατούσα θεωρία θέλει τους πλανήτες να σχηματίστηκαν περίπου στις θέσεις όπου τους βλέπουμε σήμερα, ενώ σύμφωνα με μια εναλλακτική θεωρία οι αέριοι πλανήτες (Δίας, Κρόνος, Ουρανός, Ποσειδώνας) σχηματίστηκαν κοντά στον Ήλιο και αργότερα μετανάστευσαν.

Εάν εντοπιστεί ότι οι κομήτες σχηματίστηκαν περίπου στην ίδια απόσταση από τον Ήλιο όπως ο Ποσειδώνας, η κρατούσα θεωρία ενισχύεται.

Περισσότερα στοιχεία αναμένονται τις επόμενες εβδομάδες και μήνες από το Rosetta, το οποίο θα παραμείνει σε τροχιά γύρω από τον κομήτη του σχεδόν μέχρι τα τέλη του 2015.

Βαγγέλης Πρατικάκης