Η νόσος Αλτσχάιμερ δεν είναι πλέον ασθένεια αδύνατη να αντιμετωπιστεί, σύμφωνα με σημαντική έκθεση

Η έρευνα για την άνοια έφτασε σε βαθιά καμπή.

Η νόσος Αλτσχάιμερ θεωρούνταν κάποτε «αδύνατη να αντιμετωπιστεί», αυτό όμως δεν είναι πλέον ο καθολικός κανόνας, σύμφωνα με το φετινό World Alzheimer Report.

Μόνο τα τελευταία πέντε χρόνια, νέα φάρμακα έδειξαν ότι επιβραδύνουν μετρίως την έκπτωση στην πρώιμη νόσο Αλτσχάιμερ, ενώ ολοένα περισσότερα δεδομένα υποδηλώνουν ότι ορισμένες περιπτώσεις άνοιας θα μπορούσαν ενδεχομένως να καθυστερήσουν ή να προληφθούν χάρη στη μείωση των κινδύνων.

Σήμερα, εκατοντάδες κλινικές δοκιμές σε όλο τον κόσμο μελετούν πλέον πιθανά φάρμακα, νέες διαγνωστικές επιλογές και παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής, προκειμένου να εντοπίσουν, να αντιμετωπίσουν ή να καθυστερήσουν τη γνωστική έκπτωση.

Η πιθανότητα ίασης παραμένει ακόμη μακρινή, αλλά «φαίνεται μια προοπτική πιο απτή από ποτέ», σύμφωνα με το World Alzheimer Report 2026, που συνυπογράφουν η Alzheimer's Disease International (ADI) και ο κορυφαίος δημοσιογράφος υγείας Paul Gallagher.

«Έπειτα από δεκαετίες κατά τις οποίες η άνοια θεωρούνταν σε μεγάλο βαθμό αναπόφευκτη συνέπεια των γηρατειών και της νευροεκφύλισης, με λίγες θεραπευτικές επιλογές πέρα από την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων, η έρευνα μπήκε σε μια εποχή πρωτοφανούς δραστηριότητας», αναφέρεται στην έκθεση.

«Η νόσος Αλτσχάιμερ δεν περιγράφεται πλέον καθολικά ως αδύνατη να αντιμετωπιστεί. Αντιθέτως, θεωρείται ολοένα περισσότερο πάθηση για την οποία μια πιο πρώιμη διάγνωση, η καλύτερη κατανόηση της βιολογίας της νόσου και ένα ευρύτερο φάσμα παρεμβάσεων μπορούν, από κοινού, να βελτιώσουν την έκβαση.»

Μια νέα εποχή, από το μόριο στην πρόληψη

Η ADI παρουσιάζεται ως η «παγκόσμια φωνή της άνοιας». Πρόκειται για παγκόσμια ομοσπονδία ενώσεων κατά της άνοιας, σε επίσημες σχέσεις με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ).

Κάθε χρόνο από το 2009, η ADI δημοσιεύει έκθεση για την έρευνα στην άνοια, και κάθε χρόνο αυτή αφορά διαφορετικό θέμα.

Η φετινή έκθεση τιτλοφορείται «A New Era in Dementia Clinical Trials» («Μια νέα εποχή στις κλινικές δοκιμές για την άνοια») και υποστηρίζει ότι η έρευνα για την άνοια έχει πλέον μπει σε περίοδο αξιοσημείωτης επιστημονικής ορμής.

Η στιγμή αυτή μοιάζει με την ογκολογία της δεκαετίας του 1990, εκτιμούν οι συγγραφείς, όταν η πρώτη γενιά θεραπειών κατά του καρκίνου, αν και ατελής, άνοιξε τον δρόμο για αποτελεσματικούς συνδυασμούς φαρμάκων, για την ιατρική ακριβείας και για πιο πρώιμη παρέμβαση.

«Προς το παρόν δεν υπάρχει καμία μεμονωμένη τομή συγκρίσιμη με την ανακάλυψη της πενικιλίνης ή με την έλευση των στατινών», αναφέρει η έκθεση.

«Υπάρχει μάλλον κάτι πιο χαμηλότονο... Πρόκειται για μετατόπιση από την ίαση στην πρόληψη, από το μόριο στον τρόπο ζωής, από το αναπόφευκτο στη δυνατότητα.»

Καθώς οι πληθυσμοί γερνούν σε όλο τον κόσμο, ορισμένες εκτιμήσεις προβλέπουν ότι έως το 2050 θα ζουν με άνοια 139 εκατομμύρια άνθρωποι.

Ακόμη και μέτριες καθυστερήσεις στην εμφάνιση της γνωστικής έκπτωσης θα μπορούσαν να αντιστοιχούν σε εκατομμύρια λιγότερα περιστατικά.

Πολύ πρόσφατα, για παράδειγμα, ο ΠΟΥ δημοσίευσε νέες κατευθυντήριες οδηγίες για το πώς μειώνεται ο κίνδυνος άνοιας.

Σύμφωνα με αναδυόμενες έρευνες, έως και το 45% των περιπτώσεων άνοιας θα μπορούσε ενδεχομένως να προληφθεί ή να καθυστερήσει με παρέμβαση σε 14 τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου σε όλη τη διάρκεια της ζωής.

Σε αυτούς περιλαμβάνονται η υπέρταση, η κατάθλιψη, η σωματική αδράνεια, το κάπνισμα, ο διαβήτης, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και η υψηλή χοληστερόλη.

Μηχανισμοί δράσης μέσω των οποίων η διαχείριση κάθε παράγοντα κινδύνου μπορεί ενδεχομένως να μειώσει τον κίνδυνο άνοιας. (ΠΟΥ)

Φάρμακα που αλλάζουν την πορεία της νόσου

Και οι κλινικές δοκιμές για την άνοια βρίσκονται σε σημαντική στιγμή της ιστορίας, σύμφωνα με την έκθεση.

Από το 2000 έως το 2020, πάνω από το 99% των πειραματικών φαρμάκων απέτυχε στις κλινικές δοκιμές.

Η πρόσφατη έλευση των φαρμάκων donanemab και lecanemab ήταν μια μεγάλη στιγμή, εκτιμά η Cath Mummery, διευθύντρια του Dementia Trials Network του Ηνωμένου Βασιλείου.

Ήταν τα πρώτα πλήρως εγκεκριμένα φάρμακα για τα οποία έχει δειχθεί ότι επιβραδύνουν μετρίως την εξέλιξη της νόσου Αλτσχάιμερ σε πρώιμο στάδιο, αντί απλώς να αντιμετωπίζουν τα συμπτώματά της.

«Αυτό που πραγματικά ελπίζαμε ήταν μια μεγαλύτερη επίδραση [στους ασθενείς], ήταν όμως στιγμή μεγάλης σημασίας, γιατί έδειχνε ότι μπορεί κανείς να αλλάξει την πορεία της νόσου», δηλώνει η Mummery στην έκθεση.

«Αυτό είναι το θεμέλιο. Είναι το πρώτο τούβλο, και μένει πάρα πολλά να χτιστούν από πάνω.»

Σήμερα, δεν έχουν πειστεί όλοι οι ερευνητές ότι το donanemab και το lecanemab προσφέρουν κλινικά σημαντικά οφέλη. Για παράδειγμα, δεν φαίνεται να δρουν με τον ίδιο τρόπο σε κάθε ασθενή, ούτε σε κάθε περιοχή του εγκεφάλου.

Η έγκριση όμως αυτών των δύο φαρμάκων αποτελεί θετική καμπή, που άλλαξε τις προσδοκίες μας για το τι μπορεί να πετύχει η έρευνα για την άνοια, υποστηρίζει η νέα έκθεση.

Την τελευταία δεκαετία, ο αριθμός των υποψήφιων φαρμάκων που μελετώνται κατά της άνοιας αυξήθηκε κατά περίπου 40%.

Αυτή την περίοδο οι ερευνητές αξιολογούν 158 πιθανές θεραπείες σε 192 κλινικές δοκιμές σε όλο τον κόσμο.

Μόνο φέτος αναμένεται να έχουμε τα αποτελέσματα οκτώ δοκιμών φάσης III, οι οποίες δοκιμάζουν αυστηρά θεραπείες σε μεγάλο αριθμό ανθρώπων, σε σύγκριση με την καθιερωμένη φροντίδα.

Πολλά από αυτά τα φάρμακα είναι ήδη εγκεκριμένα για χρήση σε ανθρώπους. Στην πραγματικότητα, πάνω από το ένα τρίτο των φαρμάκων κατά της άνοιας που βρίσκονται σήμερα υπό ανάπτυξη είχαν αρχικά αναπτυχθεί για άλλες παθήσεις.

Επεξήγηση των κλινικών δοκιμών φάσης III. (World Alzheimer Report 2026 της ADI)

Η διάγνωση, αποφασιστικό παράθυρο για τους ασθενείς

Δυστυχώς, όμως, πολλοί ασθενείς στα πρώτα στάδια της γνωστικής έκπτωσης αγνοούν ότι υπάρχουν αυτές οι δυνατότητες.

Η νευροακτινολόγος Emer MacSweeney δήλωσε στην ADI: «Το μεγαλύτερο λάθος που γίνεται αυτή τη στιγμή είναι οι άνθρωποι που βρίσκονται σαφώς, ολοφάνερα, πολύ πιθανόν στα πρώτα στάδια της νόσου Αλτσχάιμερ και οι οποίοι αγνοούνται και περνούν εντελώς απαρατήρητοι... γιατί αυτό το παράθυρο ευκαιρίας είναι πραγματικά στενό για τη θεραπεία.»

Η MacSweeney αναφέρει ότι οι ασθενείς είναι συχνά πλημμελώς ενημερωμένοι για τις κλινικές δοκιμές ή για το πώς αποκτούν πρόσβαση στα νέα φάρμακα.

«Είναι πανδημία», επιμένει η MacSweeney. «Χρειαζόμαστε αλλαγή νοοτροπίας στο ιατρικό επάγγελμα, ώστε περισσότεροι άνθρωποι να ενημερώνονται για τις κλινικές δοκιμές και να συνοδεύονται ώστε να συμμετέχουν. Χρειαζόμαστε πράξεις, όχι λόγια.»

Μία από τις μεγαλύτερες λακκούβες στον δρόμο είναι η διάγνωση.

Μια νέα γενιά θεραπειών ικανών να επιβραδύνουν ενδεχομένως την έκπτωση της μνήμης και της σκέψης είναι πολύ καλά, τα φάρμακα αυτά όμως είναι χρήσιμα μόνο αν φτάνουν πραγματικά στους ασθενείς.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, μόνο περίπου το 2% των ανθρώπων που έχουν διαγνωστεί με νόσο Αλτσχάιμερ έχουν πρόσβαση σε διαγνωστικό τεστ αναφοράς, σύμφωνα με μελέτη που συνδιηύθυνε ο Jonathan Schott, ιατρικός διευθυντής του Alzheimer's Research UK.

Αιματολογικές εξετάσεις που αναζητούν βιοδείκτες της άνοιας θα μπορούσαν να αποτελέσουν λύση.

Τα νέα αυτά εργαλεία φαίνονται ελπιδοφόρα στις πρώτες μελέτες, πρέπει όμως ακόμη να δοκιμαστούν σε κλίμακα πληθυσμού, για να φανεί αν μπορούν να εντοπίσουν με ακρίβεια τα άτομα που παρουσιάζουν πρώιμα σημάδια γνωστικής έκπτωσης.

«Ένα επαναστατικό φάρμακο δεν σημαίνει και πολλά, αν η πλειονότητα των ανθρώπων που ζουν με άνοια δεν εντοπίζεται ποτέ εξαρχής», αναφέρει η έκθεση της ADI.

«Υπό αυτή την έννοια, το μέλλον της φροντίδας της άνοιας μπορεί να εξαρτάται εξίσου από τους οικογενειακούς γιατρούς στην Αβάνα, στη Λίμα ή στο Μπανγκαλόρ, όσο και από τα εργαστήρια πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων στην Καλιφόρνια.»

Σύμφωνα με την έκθεση, υπάρχουν πραγματικοί λόγοι αισιοδοξίας. Πρέπει τώρα να φροντίσουμε ώστε η επιστημονική πρόοδος να συμβαδίζει με την κλινική.

«Η πρόκληση της επόμενης δεκαετίας είναι να γίνει έτσι ώστε η συμμετοχή στην έρευνα για την άνοια να μην εξαρτάται πια από την επιμονή ή την τύχη», καταλήγει η έκθεση, «αλλά να αποτελεί ρεαλιστική δυνατότητα για κάθε άνθρωπο που θέλει να την εξετάσει.»

Η έκθεση δημοσιεύεται στον ιστότοπο της ADI.

Πηγή: Article365.fr