Στέγη με κίνητρα δόμησης και κλιματικές προειδοποιήσεις για την Αθήνα

Η πρόταση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στο συνέδριο της εφημερίδας «Το Βήμα» έθεσε το ερώτημα αν η απάντηση στη στεγαστική κρίση μπορεί να δοθεί δύο ορόφους ψηλότερα. Ο κ. Μητσοτάκης μίλησε για πολεοδομικά και οικονομικά κίνητρα σε κτίρια που θα ανεγείρονται αποκλειστικά για μακροχρόνια μίσθωση με χαμηλά ενοίκια. Η συζήτηση αποκτά και άλλη διάσταση, αφού η Αθήνα καλείται να διαχειριστεί, μαζί με το κόστος της κατοικίας, και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Το μέγεθος της πρόκλησης αποτύπωσε χθες, στο πλαίσιο της Prodexpo 2026, ο καθηγητής Φυσικής Περιβάλλοντος και Κλίματος στο Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ), κ. Κωνσταντίνος Καρτάλης. «Έχουμε χτίσει τις πόλεις μας για ένα κλίμα που δεν υπάρχει πια», τόνισε. Όπως εξήγησε, η δόμηση δεν είναι ουδέτερη απέναντι στο κλίμα.

Ανάλογα με τον σχεδιασμό της, μπορεί είτε να ενισχύσει είτε να αποδυναμώσει την ανθεκτικότητα μιας πόλης. Η άνοδος του ύψους των κτιρίων, υπογράμμισε, ενδέχεται να χειροτερέψει τις συνθήκες σε ορισμένες περιοχές.

Το μοντέλο Build to Rent

Ο πρωθυπουργός έθεσε ως προτεραιότητα την αύξηση της προσφοράς κατοικιών και πρότεινε την ανάπτυξη του μοντέλου Build to Rent. Πρόκειται για οργανωμένες επενδύσεις σε ακίνητα που χτίζονται από την αρχή για μακροχρόνια ενοικίαση και δεν πωλούνται μεμονωμένα. Κυβερνητικές πηγές αναφέρουν ότι το υπό επεξεργασία πλαίσιο θα περιλαμβάνει πρόσθετα δικαιώματα δόμησης, ενδεχομένως έναν ή δύο επιπλέον ορόφους, φορολογικές απαλλαγές, ευνοϊκή χρηματοδότηση και ταχύτερη αδειοδότηση.

Σε αντάλλαγμα, οι κατοικίες θα πρέπει να δίνονται με προσιτά ενοίκια και να παραμένουν στη μακροχρόνια μίσθωση για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Οι σχετικές προτάσεις δεν έχουν οριστικοποιηθεί, καθώς ο σχεδιασμός οφείλει να λάβει υπόψη και τις αποφάσεις του ΣτΕ που ακύρωσαν τα «μπόνους» δόμησης του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού. Το ζητούμενο είναι αν το νέο απόθεμα κατοικιών θα συνοδεύεται από ουσιαστικές εγγυήσεις προσιτής στέγης ή απλώς από περισσότερα τετραγωνικά προς εκμετάλλευση.

Η ιδέα των επιπλέον ορόφων προκάλεσε αντιδράσεις. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, κ. Νίκος Ανδρουλάκης, προειδοποίησε για «αστικές χαράδρες». Ο πρόεδρος της ΕΛΑΣ, κ. Αλέξης Τσίπρας, έθεσε μπροστά την κοινωνική αντιπαροχή και την αξιοποίηση δημόσιας γης. Ο δήμαρχος Αθηναίων, κ. Χάρης Δούκας, υποστήριξε ότι η λύση στο στεγαστικό δεν μπορεί να είναι «περισσότερο τσιμέντο» και ζήτησε να δοθεί προτεραιότητα στην αξιοποίηση των αδιάθετων κατοικιών της πόλης.

Η πόλη και η ανάγκη νέου σχεδιασμού

Η παρέμβαση του κ. Καρτάλη στην Prodexpo προσθέτει κρίσιμη παράμετρο στη συζήτηση. Η σταδιακή άνοδος της θερμοκρασίας δεν οφείλεται μόνο στην κλιματική αλλαγή, αλλά και στις λειτουργίες της πόλης. Η κυκλοφορία των οχημάτων, σύμφωνα με τον ίδιο, συνεισφέρει το 20% της θερμότητας που παράγεται στο αστικό περιβάλλον. Τα ακραία καιρικά φαινόμενα, παράλληλα, επιβάλλουν διαφορετικό τεχνικό σχεδιασμό των πόλεων.

Ο καθηγητής τόνισε επίσης ότι απαιτείται νέο Ρυθμιστικό Σχέδιο της Αθήνας. Από το 2012, οπότε θεσμοθετήθηκε το ισχύον πλαίσιο, έχουν μεταβληθεί κρίσιμες παράμετροι: η δόμηση και το κυκλοφοριακό, με επίκεντρο τη νέα πόλη που αναπτύσσεται στο Ελληνικό και τον σχεδιασμό του κυβερνητικού πάρκου στον Υμηττό, καθώς και ο κλιματικός κίνδυνος. Το στοίχημα δεν είναι μόνο πόσα σπίτια θα προστεθούν στην αγορά, αλλά πού θα κατασκευαστούν, με ποιους όρους και με ποιες υποδομές. Η στεγαστική κρίση δεν αντιμετωπίζεται χωριστά από την ανθεκτικότητα μιας πόλης όπως η Αθήνα, που θα φιλοξενήσει περισσότερες προσιτές κατοικίες και στην οποία εδώ και δεκαετίες καταγράφονται ελλείψεις σε δημόσιους χώρους πρασίνου.

Το «Εξοικονομώ» πέρα από τις ανάγκες του χειμώνα

Το επόμενο κεφάλαιο αφορά τα προγράμματα «Εξοικονομώ». Τα ευρήματα που παρουσιάστηκαν στην Prodexpo 2026 δείχνουν ότι χρειάζονται ευρύτερη προσέγγιση, από την ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών έως τη θερινή θερμική άνεση, την ποιότητα του εσωτερικού αέρα και την ασφάλεια των κατασκευών.

Η καθηγήτρια του Τμήματος Φυσικής του ΕΚΠΑ, κυρία Μαργαρίτα Νίκη Ασημακοπούλου, επισήμανε ότι τα περισσότερα κτίρια που εξέτασαν οι μελετητές υπερθερμαίνονται το καλοκαίρι. Οι ανακαινίσεις, εξήγησε, εστιάζουν κυρίως στις ανάγκες θέρμανσης του χειμώνα.

Αν λείπουν επαρκείς παρεμβάσεις για τον έλεγχο της ηλιακής ακτινοβολίας, ένα ενεργειακά αναβαθμισμένο ακίνητο μπορεί να συνεχίσει να αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα τους θερινούς μήνες. Η κακή ποιότητα του εσωτερικού αέρα, ιδίως στους χώρους γραφείων, δείχνει ότι στον σχεδιασμό των ανακαινίσεων χρειάζεται να αξιολογούνται περισσότερες παράμετροι.

Ενεργειακή αναβάθμιση χωρίς στατικό έλεγχο;

Το ζήτημα δεν περιορίζεται στην ενεργειακή απόδοση. Υπάρχει κενό και στη στατική επάρκεια, αφού τα προγράμματα «Εξοικονομώ» δεν έχουν ως γενική προϋπόθεση τον συνολικό στατικό έλεγχο των κατοικιών που επιδοτούνται. Έτσι μπορεί να χρηματοδοτούνται ενεργειακές παρεμβάσεις σε παλαιά κτίρια χωρίς να έχει προηγηθεί αξιολόγηση της δομικής τους ασφάλειας. Ο πρόεδρος του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (ΤΕΕ), κ. Γιώργος Στασινός, έχει θέσει επανειλημμένα το θέμα και ζητά να συνδεθούν τα προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης με τον στατικό έλεγχο και, όπου απαιτείται, με τη στατική και αντισεισμική ενίσχυση.

Μένει ανοιχτό αν οι ευρωπαϊκοί πόροι που διατίθενται για την ανακαίνιση του κτιριακού αποθέματος αξιοποιούνται με ολοκληρωμένο τρόπο ή αν χρειάζεται ανασχεδιασμός, ώστε να καλύπτονται ταυτόχρονα η ενεργειακή απόδοση, η ανθεκτικότητα και η ασφάλεια. Διαφορετικά, δημόσια κονδύλια κινδυνεύουν να κατευθυνθούν σε παρεμβάσεις που δεν αντιμετωπίζουν τις σημαντικότερες αδυναμίες ενός κτιρίου.

Νέα κονδύλια για ενεργειακές επενδύσεις άνω του 1 δισ. ευρώ

Η ενεργειακή αναβάθμιση παραμένει στο επίκεντρο του σχεδιασμού για τα επόμενα χρόνια. Στις 6 Αυγούστου υποβλήθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή αίτημα επέκτασης της εθνικής ρήτρας διαφυγής, το οποίο ενέκρινε πριν από λίγες ημέρες το Συμβούλιο της ΕΕ, ώστε να περιληφθούν δαπάνες που ενισχύουν την ενεργειακή ανθεκτικότητα της χώρας. Σύμφωνα με το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, οι νέες επενδύσεις αναμένεται να ξεπεράσουν το 1 δισ. ευρώ έως το 2028 και να καλύψουν, μεταξύ άλλων, την αποθήκευση ενέργειας, την εξοικονόμηση ενέργειας και τις ενεργειακές υποδομές.

Δημόσια περιουσία, από τη ΔΕΘ στους σιδηροδρομικούς σταθμούς

Η αξιοποίηση του κτιριακού αποθέματος δεν αφορά μόνο τις ιδιωτικές επενδύσεις και την ενεργειακή αναβάθμιση. Στην Prodexpo 2026 στο επίκεντρο βρέθηκε και η δημόσια περιουσία. Το ζητούμενο είναι πώς ακίνητα που παραμένουν αναξιοποίητα μπορούν να μετατραπούν σε παραγωγικό κεφάλαιο, με έσοδα, θέσεις εργασίας και υποδομές που αφήνουν κοινωνικό αποτύπωμα.

Ο κ. Μιχάλης Αναγνωστάκος από το Εθνικό Αναπτυξιακό Ταμείο (πρώην Υπερταμείο) υπογράμμισε ότι η δημόσια περιουσία αντιμετωπίζεται ως κεφάλαιο της χώρας και όχι ως σύνολο μεμονωμένων ακινήτων. Η αξιολόγηση, εξήγησε, γίνεται με ευρύτερα κριτήρια, ώστε το τελικό όφελος για τον πολίτη να είναι το μεγαλύτερο δυνατό. Για την ανάπλαση της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης, επένδυση ύψους 200 εκατ. ευρώ, ανέφερε ότι προβλέπει νέες θέσεις εργασίας, περισσότερες από 1.000 θέσεις στάθμευσης και 120 στρέμματα πρασίνου.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται η αξιοποίηση εμβληματικών σιδηροδρομικών σταθμών. Ο κ. Αναγνωστάκος σημείωσε ότι ο σχετικός διαγωνισμός, προϋπολογισμού 400 εκατ. ευρώ, προγραμματίζεται να προκηρυχθεί έως το τέλος του 2026. Για να επιταχυνθούν οι επενδύσεις, είπε, πρέπει να αντιμετωπιστούν οι εκκρεμότητες στην αδειοδότηση, οι οποίες περιορίζουν την ευελιξία και επιμηκύνουν τους χρόνους υλοποίησης.

Η περιουσία της Εκκλησίας και η προσιτή κατοικία

Διαφορετική διάσταση της αξιοποίησης ακινήτων ανέδειξε ο Θεοφιλέστατος Επίσκοπος Επιδαύρου Νικόδημος, γενικός διευθυντής της Εκκλησιαστικής Κεντρικής Υπηρεσίας Οικονομικών της Εκκλησίας της Ελλάδος. Η Εκκλησία, σημείωσε, αντιλαμβάνεται την περιουσία της ως παρακαταθήκη που οφείλει να διαφυλάσσει, να επαυξάνει και να παραδίδει στις επόμενες γενιές, με γνώμονα και το κοινωνικό όφελος.

Από τη μεγάλη περιουσία που διέθετε ιστορικά η Εκκλησία, ανέφερε, έχει απομείνει μόλις το 4%, ενώ σημαντικό μέρος της σημερινής περιουσίας παραμένει δεσμευμένο. Ως παραδείγματα ανέφερε τον Ευαγγελισμό, που έχει ανεγερθεί σε ακίνητο της Μονής Πετράκη, καθώς και τα νοσοκομεία Σωτηρία και Ασκληπιείο Βούλας. Για τα δύο νοσοκομεία, είπε, έχουν λήξει οι σχετικές συμβάσεις με το κράτος.

Στόχος της Εκκλησίας, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι να διευθετηθούν οι εκκρεμότητες που αφορούν την κυριότητα των συγκεκριμένων εκτάσεων και να αξιοποιηθεί η υπόλοιπη περιουσία προς όφελος της κοινωνίας. Στις δυνατότητες που εξετάζονται περιλαμβάνεται και η δημιουργία προσιτής κατοικίας για φοιτητές και εργαζομένους.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow