Η Χώρα των Βάσκων δεκαπέντε χρόνια μετά το τέλος της ΕΤΑ

Δεκαπέντε χρόνια αφότου η ΕΤΑ γνωστοποίησε ότι σταματά την ένοπλη δράση της, η Χώρα των Βάσκων δείχνει εντελώς διαφορετική εικόνα σε κοινωνικό, πολιτικό και οικονομικό επίπεδο. Επί δεκαετίες η περιοχή της βόρειας Ισπανίας ζούσε με την τρομοκρατική βία και την πολιτική ένταση. Σήμερα έχει περισσότερη σταθερότητα και χαμηλότερη ανεργία, ενώ οι πολίτες δηλώνουν υψηλή ικανοποίηση από τη ζωή τους. Οι προτεραιότητες, όμως, δεν είναι οι ίδιες. Την ανησυχία για την εργασία έχει διαδεχθεί η δυσκολία εξεύρεσης προσιτής κατοικίας.

Στις 20 Οκτωβρίου 2011 η αυτονομιστική τρομοκρατική οργάνωση ΕΤΑ ανακοίνωσε την οριστική διακοπή της ένοπλης δραστηριότητάς της. Έκλεισε έτσι ένας κύκλος βίας που είχε κοστίσει πάνω από 800 ζωές. Ο αφοπλισμός ήρθε το 2017 και η αυτοδιάλυση το 2018. Οι αλλαγές που ακολούθησαν στη βασκική κοινωνία φαίνονται σε στοιχεία της περιφερειακής κυβέρνησης και των στατιστικών υπηρεσιών, τα οποία συγκέντρωσε το ισπανικό πρακτορείο EFE.

Το 2011 η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση είχε ήδη χτυπήσει την ισπανική οικονομία. Το ΑΕΠ της Χώρας των Βάσκων μεγάλωνε τότε μόλις κατά 0,4% και η ανεργία έφτανε κοντά στο 11%. Σήμερα η ανεργία βρίσκεται στο 6,9%. Η απασχόληση ανέβηκε από λιγότερο από 65% στο 71,5%, ενώ το δεύτερο τρίμηνο του 2026 η οικονομία αναπτύχθηκε κατά 2,3%.

Η βελτίωση δεν σημαίνει ότι τα οικονομικά προβλήματα εξαφανίστηκαν. Ο πληθωρισμός φτάνει το 4,5%, από 2,4% που ήταν το 2011. Πιέσεις στις τιμές ασκούν οι διεθνείς γεωπολιτικές εντάσεις και οι εμπορικοί δασμοί.

Η πιο καθαρή μεταβολή αφορά τις ανησυχίες των πολιτών. Όπως δείχνει το βαρόμετρο κοινής γνώμης της βασκικής κυβέρνησης, το 2011 το 82% των ερωτηθέντων έθετε την απασχόληση ανάμεσα στα σοβαρότερα προβλήματα. Σήμερα το ποσοστό έχει πέσει στο 40%. Η ανησυχία για την οικονομία υποχώρησε από το 27% στο 13%.

Οι ανησυχίες πήραν άλλη μορφή

Στην κορυφή βρίσκεται πλέον η στέγαση. Την αναφέρει το 60% των πολιτών, ενώ πριν από δεκαπέντε χρόνια το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 18%. Το κόστος της κατοικίας έχει αυξηθεί και οι νέοι δυσκολεύονται να αποκτήσουν οικονομική ανεξαρτησία. Έτσι το στεγαστικό έγινε κεντρικό κοινωνικό ζήτημα.

Το πολιτικό κλίμα έχει επίσης αλλάξει έντονα. Το 2011 το 24% των Βάσκων ανησυχούσε για την πολιτική κατάσταση και το 13% για τη βία και την τρομοκρατία. Σήμερα η τρομοκρατία δεν συγκαταλέγεται, στην πράξη, στις κύριες ανησυχίες. Τα πολιτικά ζητήματα απασχολούν μόλις το 9%.

Τη θέση τους πήραν ζητήματα της καθημερινότητας. Για την υγειονομική περίθαλψη μιλά το 40% των πολιτών, από 3% το 2011. Η εγκληματικότητα συγκεντρώνει 21%, επίσης από 3%. Τη μετανάστευση αναφέρει το 15%, έναντι 11% πριν από δεκαπέντε χρόνια.

Αλλάζει και η δημογραφική σύνθεση. Οι κάτοικοι είναι πλέον 2.218.210, περίπου 44.000 περισσότεροι σε σχέση με το 2011. Μεγάλο μέρος της αύξησης αποδίδεται στη μετανάστευση, αφού το ποσοστό όσων έχουν ξένη καταγωγή ανέβηκε από 8,1% σε 14%.

Την ίδια ώρα ο πληθυσμός γερνά. Το προσδόκιμο ζωής ανέβηκε από 82,2 σε 84,4 χρόνια, οι γεννήσεις όμως έπεσαν απότομα. Το 2011 ήρθαν στον κόσμο 21.180 παιδιά και το 2025 μόλις 13.344. Ο δείκτης γεννητικότητας υποχώρησε από 9,7 σε έξι γεννήσεις ανά 1.000 κατοίκους.

Οι γυναίκες αποκτούν παιδιά μεγαλύτερες, κατά μέσο όρο στα 33,4 χρόνια. Οι νέοι φεύγουν από το πατρικό σπίτι αργότερα: η σχετική ηλικία αυξήθηκε από 28,3 σε 30,1 χρόνια. Η καθυστέρηση στην οικονομική ανεξαρτητοποίηση συνδέεται με τη δυσκολία να δημιουργηθεί οικογένεια και με την υπογεννητικότητα που συνεχίζεται.

Χωρίς τη σκιά της βίας

Μεταβολές καταγράφονται και στους γάμους. Το 2025 τελέστηκαν 7.449, κατά 1.294 λιγότεροι από το 2011. Εννέα στους δέκα ήταν πολιτικοί, ενώ πριν από δεκαπέντε χρόνια το αντίστοιχο ποσοστό έφτανε το 66,8%.

Η οικονομία βελτιώθηκε, οι ανισότητες όμως στην κατανομή των οικογενειακών υποχρεώσεων παραμένουν. Οι γυναίκες συνεχίζουν να ξοδεύουν περισσότερο χρόνο στις δουλειές του σπιτιού και στη φροντίδα των παιδιών. Η απόσταση από τους άνδρες έχει, πάντως, μικρύνει.

Στην καθημερινή οικιακή εργασία η διαφορά χρόνου μειώθηκε από 54 σε 36 λεπτά. Στη φροντίδα των παιδιών περιορίστηκε από 114 σε 78 λεπτά. Κι όμως, το 16,5% των γυναικών δηλώνει έντονη δυσαρέσκεια για τη συμμετοχή του συντρόφου τους στις οικιακές υποχρεώσεις.

Η γενική εικόνα είναι θετική. Οι κάτοικοι της Χώρας των Βάσκων βαθμολογούν με 7,3 στα 10 την ικανοποίησή τους από τη ζωή. Πρόκειται για μια κοινωνία που άφησε πίσω τη διαρκή απειλή της τρομοκρατικής βίας.

Από την ιστορική ανακοίνωση της ΕΤΑ έχουν περάσει δεκαπέντε χρόνια και η βασκική κοινωνία δεν οργανώνει πια την καθημερινότητά της γύρω από την ασφάλεια και την πολιτική σύγκρουση. Οι προκλήσεις που προέκυψαν διαφέρουν, μένουν όμως το ίδιο καθοριστικές για το μέλλον: προσιτή κατοικία, ποιοτικές δημόσιες υπηρεσίες, δημογραφική ανανέωση και διατήρηση της οικονομικής ευημερίας. Το πέρασμα από τον φόβο σε συνθήκες κοινωνικής κανονικότητας είναι ίσως η πιο σημαντική μεταβολή αυτών των δεκαπέντε χρόνων.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow