Ο Φιλίπ Λατσαρίνι προειδοποιεί ότι η UNRWA αγγίζει την οικονομική κατάρρευση

Ο Φιλίπ Λατσαρίνι υπηρέτησε ως Γενικός Επίτροπος της Υπηρεσίας Αρωγής και Έργων του ΟΗΕ για τους Παλαιστίνιους Πρόσφυγες στην Εγγύς Ανατολή (UNRWA) σε συνθήκες εξαιρετικά αντίξοες. Το πλαίσιο αυτό διαμορφώθηκε την τελευταία τριετία, ιδίως στη Λωρίδα της Γάζας, όπου ο οργανισμός έχει θρηνήσει περίπου 400 εργαζομένους του.

Οι πολιτικές πιέσεις που ο οργανισμός δεχόταν ανέκαθεν από το Ισραήλ έχουν ενταθεί. Νόμοι που ενέκρινε η ισραηλινή Κνεσσέτ τα τελευταία χρόνια οδήγησαν στην παρανομοποίηση της υπηρεσίας σε ισραηλινό έδαφος, στην απαλλοτρίωση περιουσιακών στοιχείων και στην κατεδάφιση της έδρας στην Ανατολική Ιερουσαλήμ. Παράλληλα, οι εργαζόμενοι δέχονται συστηματική συκοφάντηση και παρενόχληση, ενώ έχει στηθεί σωρεία μηνύσεων κατά της UNRWA με κατηγορίες κάθε είδους.

Όλα αυτά εκτυλίσσονται ενώ η κυβέρνηση Τραμπ δείχνει έντονη επιθετικότητα απέναντι στον ΟΗΕ συνολικά. Αποσύρει χρηματοδοτήσεις ή απειλεί να τις παγώσει και αφαιρεί από τον οργανισμό τις αρμοδιότητες για τη διαχείριση της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός και του σχεδίου ανοικοδόμησης της Γάζας, αναθέτοντάς τες στο δικό του Board of Peace. Συχνά, επίσης, διατυπώνει εμπρηστικές δηλώσεις κατά των Ηνωμένων Εθνών.

Στην περίπτωση της UNRWA ταιριάζει η γνωστή ρήση ότι τίποτα δεν αποδεικνύεται μονιμότερο από το προσωρινό. Η Υπηρεσία δημιουργήθηκε το 1949 από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, για να συνδράμει τους Παλαιστίνιους που ξεριζώθηκαν από τους τόπους όπου ζούσαν και κατέληξαν σε προσφυγικούς καταυλισμούς στον Λίβανο, την Ιορδανία και τη Συρία.

Οι καταυλισμοί είχαν προσωρινό χαρακτήρα, με τους εκτοπισμένους να διεκδικούν επιστροφή στα εδάφη τους. Κοντεύουν όμως να συμπληρώσουν οκτώ δεκαετίες. Διαδοχικές γενιές Παλαιστινίων έχουν γεννηθεί και ζήσει ολόκληρη τη ζωή τους εκεί, διεκδικώντας το «δικαίωμα στην επιστροφή».

Αντίστοιχα, η UNRWA θεωρήθηκε υπηρεσία που στήθηκε προσωρινά, όμως η προσωρινότητά της αποδείχθηκε εξαιρετικά μακρόβια. Μένει έτσι διαρκώς ανοιχτό το πολύ δύσκολο ερώτημα πώς θα στηρίζει τους πρόσφυγες χωρίς να κανονικοποιεί τον εκτοπισμό τους και πώς, σταδιακά, θα καταργηθεί, παραδίδοντας την αρμοδιότητά της σε κάποιον διάδοχο θεσμό.

Τα ζητήματα αυτά πραγματεύεται το περσινό ντοκιμαντέρ «UNRWA, 75 Χρόνια Προσωρινής Ιστορίας» (2025) των Lyana Saleh και Nicolas Wadimoff. Προβάλλεται την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου στις 20:00 στο Τριανόν, στο πλαίσιο του Athens Palestine Film Festival. Συμπληρωματικά με την προβολή θα γίνει συζήτηση με τον Φιλίπ Λατσαρίνι για το μέλλον της UNRWA.

Στο περιθώριο της επίσκεψής του στην Αθήνα, ο πρώην Γενικός Επίτροπος της UNRWA μίλησε για τις φυσικές και πολιτικές επιθέσεις κατά του οργανισμού, για τις συνθήκες στους καταυλισμούς και για τη δύσκολη θέση των εργαζομένων στο πεδίο.

Στο ερώτημα αν ο ΟΗΕ, που βάλλεται από πολλά μέτωπα και χάνει ορισμένες αρμοδιότητες, θα μπορέσει τα επόμενα χρόνια να συνεχίσει την αποστολή του, η απάντησή του ήταν ότι το ζήτημα είναι πολύ περίπλοκο. Κράτη-μέλη, όπως οι ΗΠΑ, θα ήθελαν ο ΟΗΕ να επικεντρωθεί μόνο στην ειρήνη και την ασφάλεια. Τμήματα της εντολής του δεν τους ενδιαφέρουν πλέον. Υπάρχουν υπηρεσίες που, κατά την άποψή τους, δεν θα έπρεπε να υπάρχουν, όπως η UNRWA, αλλά και όσες σχετίζονται με τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Αναφέρθηκε στην αποχώρηση των ΗΠΑ από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και, νωρίτερα, από την UNESCO, εκτιμώντας ότι η τάση θα συνεχιστεί τα επόμενα χρόνια. Ορισμένες κυβερνήσεις επιχειρούν να προωθήσουν την εθνική τους ατζέντα και θα εμπλακούν στον ΟΗΕ δίνοντας βάρος σε τομείς συμβατούς με τις προτεραιότητές τους, ενώ θα αποσύρουν εντελώς το ενδιαφέρον τους από τον τομέα που έχουν αποφασίσει σε εθνικό επίπεδο ότι δεν αποτελεί πλέον προτεραιότητα.

Αυτό, είπε, είναι κάτι που θα συνεχίσουμε να παρατηρούμε. Στο μεταξύ θα υπάρξουν ορισμένες μεταρρυθμίσεις. Στον ανταγωνισμό για τον επόμενο Γενικό Γραμματέα δίνεται μεγάλη έμφαση και τίθενται ερωτήματα για το πώς η επιλογή προσώπου θα βοηθήσει στη μεταρρύθμιση του θεσμού.

Ο ΟΗΕ, υπενθύμισε, δημιουργήθηκε για να αποτρέψει νέους πολέμους. Δεν υπάρχει αμφιβολία γι’ αυτό. Με την πάροδο του χρόνου ανέπτυξε τρεις μεγάλους πυλώνες: την ειρήνη και την ασφάλεια, το σύνολο των δικαιωμάτων και την ανθρώπινη ανάπτυξη, στην οποία περιλαμβάνεται και το κλίμα.

Οι πυλώνες αυτοί δέχονται επίθεση ή αποδυναμώνονται και, ενίοτε, απονομιμοποιούνται. Ιδιαίτερα ισχύει για τα ανθρώπινα δικαιώματα, καθώς και για το σκέλος που αφορά το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή.

Για το πόσο εφικτό είναι να λειτουργεί η UNRWA, δεδομένης της δύσκολης επαφής ανάμεσα στα κεντρικά της και στους ανθρώπους που εργάζονται στο πεδίο στη Γάζα, είπε ότι τα πράγματα γίνονται ολοένα πιο περίπλοκα. Στο Ισραήλ υπάρχουν ακόμη και νόμοι που εμποδίζουν κάθε επαφή ισραηλινών αξιωματούχων με αξιωματούχους της UNRWA. Δεν υπάρχει πλέον άμεσος συντονισμός, ούτε διοικητική ή γραφειοκρατική επικοινωνία. Δεν εκδίδονται βίζες και δεν μπορεί να δοθεί κανενός είδους άδεια.

Ο επιχειρησιακός χώρος περιορίζεται και στην κατεχόμενη Ανατολική Ιερουσαλήμ δεν υπάρχει πια παρουσία. Η πίεση αυτού του είδους θα συνεχιστεί.

Το Board of Peace έχει δηλώσει ότι η UNRWA δεν πρέπει να παίξει απολύτως κανέναν ρόλο σε οποιαδήποτε μετάβαση. Αυτό, πρόσθεσε, θα φέρει ξανά πιέσεις στην υπηρεσία, οι οποίες τελικά επηρεάζουν και τα οικονομικά της. Αυτή τη στιγμή η υπηρεσία βρίσκεται οικονομικά στο χείλος της κατάρρευσης.

Σχετικά με την εχθρότητα που το Ισραήλ έδειχνε ανέκαθεν προς την UNRWA και με το πώς άλλαξε η σχέση επί θητείας Νετανιάχου, περιέγραψε δύο φάσεις που είδε ο ίδιος, καθώς ξεκίνησε το 2020. Πριν από την 7η Οκτωβρίου 2023 η υπηρεσία θεωρούνταν «αναγκαίο κακό». Υπήρχε δόγμα πολιτικών που έλεγαν ότι πρέπει να απαλλαγούν από την UNRWA, υπήρχε όμως και πολύ ρεαλιστική συνεργασία με το κατεστημένο ασφαλείας και το υπουργείο Εξωτερικών. Η θέση τους ήταν ότι διαφωνούν με τον λόγο ύπαρξής της, δεν υπάρχει όμως εναλλακτική και χρειάζονται τις υπηρεσίες της, διαφορετικά θα δημιουργούνταν κενό.

Μετά την 7η Οκτωβρίου, είπε, η UNRWA έγινε «αχρείαστο κακό» που πρέπει να διαλυθεί. Έγινε στόχος αυτού του πολέμου. Στην αρχή ακουγόταν ότι η Γάζα είναι η Χαμάς και η Χαμάς είναι η Γάζα. Στην εξίσωση μπήκε και η UNRWA: η UNRWA είναι η Γάζα, άρα είναι και η Χαμάς, οπότε πρέπει να απαλλαγούν από την υπηρεσία.

Δεν πιστεύει ότι αυτό θα αλλάξει με νέα κυβέρνηση. Ολόκληρο το πολιτικό φάσμα στο Ισραήλ, εκτός από το αραβικό κόμμα, θέλει πλέον να διαλυθεί η UNRWA.

Για το αν υπάρχει περιθώριο να προστατευθεί η υπηρεσία, εκτίμησε ότι το μόνο θα ήταν μια σοβαρή δέσμευση σε πολιτική διαδικασία μετάβασης. Σε αυτήν η UNRWA θα αξιοποιούνταν με κομβικό ρόλο στην οικοδόμηση ενός μελλοντικού παλαιστινιακού δημόσιου θεσμού, ο οποίος στη συνέχεια θα αναλάμβανε τις δραστηριότητές της.

Αυτός, είπε, θα ήταν ο μόνος χρήσιμος τρόπος για να επανέλθει ο προσωρινός χαρακτήρας της υπηρεσίας και να διασφαλιστεί ότι θα τελειώσει μαζί με μια πολιτική λύση.

Για την κατάσταση των προσφυγικών καταυλισμών σε Συρία, Ιορδανία και Λίβανο ανέφερε ότι η UNRWA συνεχίζει να παρέχει τις υπηρεσίες της. Λειτουργεί σχολεία και κέντρα υγείας και προσφέρει δίχτυ ασφαλείας στους πιο ευάλωτους. Αυτό συμβαίνει στον Λίβανο, τη Συρία και την Ιορδανία.

Καθώς κλείνουν οκτώ δεκαετίες, ρωτήθηκε ποιο είναι το σχέδιο για τους ανθρώπους που ζουν στους καταυλισμούς. Οι συνθήκες διαβίωσης, απάντησε, διαφέρουν αρκετά από χώρα σε χώρα. Οι πιο άθλιες και απάνθρωπες είναι στον Λίβανο. Οφείλουμε σε αυτούς τους ανθρώπους να προωθήσουμε μια σωστή κοινωνικοοικονομική ένταξη.

Στην περίπτωση του Λιβάνου, για παράδειγμα, οι Παλαιστίνιοι πρόσφυγες υφίστανται διακρίσεις στην πρόσβαση στην αγορά εργασίας. Ίσως, είπε, θα έπρεπε να ανοίξει η αγορά εργασίας στους Παλαιστίνιους και να τους δοθούν ευκαιρίες και εργαλεία για καλύτερο μέλλον στη χώρα.

Από την άλλη πλευρά, χρειάζεται να διασφαλιστεί ότι οι αρχές και η λιβανέζικη κυβέρνηση θα επεκτείνουν την εξουσία τους στους παλαιστινιακούς προσφυγικούς καταυλισμούς.

Στην επισήμανση ότι όσα περιγράφει είναι στην πραγματικότητα ενσωμάτωση, διευκρίνισε ότι μιλά για κοινωνική ένταξη. Δεν υπάρχει, τόνισε, απολύτως κανένας λόγος να κρατιέται στη μιζέρια μια γενιά Παλαιστινίων προσφύγων στους καταυλισμούς μόνο και μόνο για πολιτικούς λόγους.

Για την κατάσταση των εργαζομένων της UNRWA σήμερα στη Δυτική Όχθη και τη Γάζα είπε ότι παραμένουν υπάλληλοι της υπηρεσίας. Ανησυχούν όμως πολύ για το πώς θα τους επηρεάσει ο νόμος που ψήφισε η Κνεσσέτ.

Στο αν εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν εχθρότητα, με δεδομένο ότι μέλη της UNRWA έχουν σκοτωθεί, απάντησε ότι σχεδόν τετρακόσιοι συνάδελφοί τους είναι νεκροί στη Γάζα. Ο αριθμός είναι πρωτοφανής από την ίδρυση των Ηνωμένων Εθνών. Δεν γνωρίζει, ωστόσο, συναδέλφους που αυτή τη στιγμή να δέχονται πιέσεις επειδή συνεχίζουν να εργάζονται για την υπηρεσία.

Για τη μήνυση του 2024 κατά της UNRWA σχολίασε, γελώντας, ότι οι μηνύσεις δεν τελειώνουν ποτέ. Υπόθεση στη Νέα Υόρκη βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, χωρίς ο ίδιος να γνωρίζει περισσότερα αυτή τη στιγμή.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow