Ποιοι καθορίζουν την πορεία της τεχνητής νοημοσύνης

Ο θόρυβος, ο ενθουσιασμός και οι συχνά πολωμένες αφηγήσεις για την τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ) καθιστούν δύσκολο να διακρίνει κανείς τι συμβαίνει στην πράξη. Μέσα σε αυτή τη σύγχυση, εύκολα μένουν στο περιθώριο οι θεσμοί και οι πολιτικές επιλογές που καθορίζουν πώς εξελίσσεται η τεχνολογική μεταβολή και ποιοι αποκομίζουν τελικά το όφελος.

Πρόσφατη ερευνητική εργασία του Eurofound βάζει τους θεσμούς στο κέντρο του πλαισίου με το οποίο κατανοείται η τεχνητή νοημοσύνη. Όπως επισημαίνει η Σάρα Ρίζο στο Social Europe, η εργασία υπογραμμίζει ότι οι κανόνες και τα συστήματα που οργανώνουν την οικονομική και κοινωνική ζωή διαμορφώνουν την τεχνολογική μεταβολή. Το θεσμικό περιβάλλον γύρω από το ΑΙ, όμως, βρίσκεται και το ίδιο σε εξέλιξη. Την ώρα που οι εταιρείες αναπτύσσουν ολοένα ισχυρότερες τεχνολογίες, αποφασίζουν επίσης πώς αυτές θα αξιολογούνται, ποιοι κίνδυνοι κρίνονται ανεκτοί και πότε θα αναπτύσσονται τα συστήματα. Οι κυβερνήσεις, από την πλευρά τους, εμπλέκονται όλο και περισσότερο, με στόχο να αποτιμούν, να περιορίζουν και να διαμορφώνουν την ανάπτυξη και τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης αιχμής.

Σε ποια χέρια βρίσκονται τα κλειδιά

Η σχέση που αναδύεται ανάμεσα σε εταιρείες και κυβερνήσεις θέτει κρίσιμα ερωτήματα για το ποιος χαράζει την πορεία της τεχνητής νοημοσύνης και πάνω σε ποια βάση. Χρήσιμο παράδειγμα προσφέρουν οι πρόσφατες εξελίξεις, με κεντρικό ρόλο για την εταιρεία Anthropic και την αμερικανική κυβέρνηση.

Πριν από λίγο διάστημα, η Anthropic, η εταιρεία πίσω από το μοντέλο Claude, είχε προειδοποιήσει για τους κινδύνους της αυτοβελτίωσης της τεχνητής νοημοσύνης και είχε αφήσει να εννοηθεί ότι η ανάπτυξή της ίσως χρειάζεται να επιβραδυνθεί. Λίγο αργότερα, όμως, έθεσε σε κυκλοφορία το ισχυρότερο μοντέλο της έως σήμερα. Η υπόθεση δεν σταμάτησε εκεί. Στη συνέχεια περιορίστηκε η πρόσβαση σε ορισμένα από τα μοντέλα της, έπειτα από εντολή της αμερικανικής κυβέρνησης, με επίκληση εικαζόμενων ανησυχιών για την ασφάλεια, μέσα σε ευρύτερες διαφωνίες για τους όρους και τις διασφαλίσεις που διέπουν τη χρήση προηγμένου ΑΙ.

Η Anthropic δεν είναι η μόνη που κρίνει μόνη της τον τρόπο με τον οποίο θα διαχειρίζεται τους κινδύνους της τεχνολογίας της. Η OpenAI, για παράδειγμα, σταμάτησε πρόσφατα τις εργασίες σε ένα πειραματικό μοντέλο, αφότου αυτό έδειξε προχωρημένες ικανότητες αυτόνομου hacking στο περιστατικό με την πλατφόρμα Hugging Face, που έχει πλέον μείνει ως διαβόητο. Την ίδια ώρα, οι κυβερνήσεις παρεμβαίνουν πιο άμεσα. Τον Ιούνιο του 2026 εκδόθηκε εκτελεστικό διάταγμα της κυβέρνησης Τραμπ, με αντικείμενο ένα πλαίσιο κρατικής αξιολόγησης προηγμένων μοντέλων AI.

Οι εξελίξεις αυτές καλούνται να λειτουργήσουν ως συναγερμός για τους Ευρωπαίους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, ώστε να εξασφαλίσουν λόγο στον τρόπο διακυβέρνησης της τεχνητής νοημοσύνης και να μην αφήνουν τις αποφάσεις σε εταιρείες και κυβερνήσεις που βρίσκονται εκτός ευρωπαϊκού ελέγχου.

Η σημασία των θεσμών

Η προσέγγιση του Eurofound στηρίζεται στο έργο της οικονομολόγου Carlota Perez. Οι τεχνολογικές επαναστάσεις δεν αντιμετωπίζονται απλώς ως κύματα καινοτομίας, αλλά ως βαθιές οικονομικές και κοινωνικές μεταμορφώσεις. Με τον καιρό παράγουν νέα τεχνο-οικονομικά και κοινωνικο-θεσμικά παραδείγματα. Το αν θα πετύχουν σε βάθος χρόνου εξαρτάται από το κατά πόσο οι θεσμοί μπορούν να προσαρμοστούν και να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις ώστε οι νέες τεχνολογίες να εξαπλωθούν.

Αν ο ρυθμός με τον οποίο προχωρά το AI μοιάζει χωρίς προηγούμενο, η Ιστορία μπορεί να βοηθήσει να βγει νόημα. Η Βιομηχανική Επανάσταση έφερε εξαιρετική τεχνολογική πρόοδο, μαζί όμως και βαθιά κοινωνική αναστάτωση. Η κοινή ευημερία δεν γεννήθηκε μόνο από τις νέες μηχανές. Εμφανίστηκε όταν οι κοινωνίες έχτισαν τους θεσμούς που χρειάζονταν για να διοχετεύσουν την τεχνολογική αλλαγή προς την κοινωνική πρόοδο. Η εργατική νομοθεσία, τα δημόσια εκπαιδευτικά συστήματα, η κοινωνική ασφάλιση και ο κοινωνικός διάλογος δεν γεννήθηκαν σε πείσμα της βιομηχανοποίησης, αλλά ως συνέπειά της. Η εποχή του ΑΙ ενδέχεται να απαιτεί ανάλογη προσπάθεια.

Η συζήτηση για τον ρόλο των θεσμών θέτει ίσως το κεντρικό ερώτημα: ποια κοινωνία επιδιώκουμε να οικοδομήσουμε με τη βοήθεια του AI; Η απάντηση περνά από συλλογικές αποφάσεις, που δεν γίνεται να αφεθούν στις εταιρείες τεχνολογίας ή στις δυνάμεις της αγοράς. Το διακύβευμα είναι όσο υψηλό γίνεται, αφού οι επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης εκτείνονται στην ασφάλεια, τη δημοκρατία, την κοινωνική συνοχή και το μέλλον της εργασίας. Το ζητούμενο δεν περιορίζεται στη ρύθμιση. Είναι να μεταφραστούν τα κέρδη παραγωγικότητας σε καλύτερες θέσεις εργασίας και συνθήκες διαβίωσης.

Η Σάρα Ρίζο (Sara Riso) υπηρετεί ως επικεφαλής ερευνών (Senior Research Manager) στη μονάδα «Εργασιακός Βίος» του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβίωσης και Εργασίας (Eurofound).

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow