Ισραηλινοί αναλυτές για το ενδεχόμενο κυβέρνησης χωρίς τον Νετανιάχου και τις σχέσεις με Τουρκία, Ιράν, Γάζα, Ελλάδα και Κύπρο

Για σχεδόν τα δύο τρίτα της τελευταίας τριακονταετίας, την κορυφή της εξουσίας στο Ισραήλ έχει σφραγίσει ο Μπενιαμίν Νετανιάχου. Οι εκλογές της 27ης Οκτωβρίου ενδέχεται να κλείσουν αυτή τη μακρά περίοδο κυριαρχίας. Μένει ανοιχτό αν μια άλλη κυβέρνηση θα έφερνε και διαφορετική στρατηγική. Πόσο θα άλλαζε η πολιτική απέναντι σε Ιράν και Τουρκία, και τι θα σήμαινε αυτό για τους δεσμούς με την Ελλάδα και την Κύπρο;

Η πόλωση στην ισραηλινή πολιτική είναι εξαιρετικά οξεία. Μετά την 7η Οκτωβρίου 2023 οι ατζέντες των κομμάτων έχουν μεταβληθεί καθοριστικά, ενώ η χώρα βρίσκεται στην πράξη αδιάκοπα σε εμπόλεμη κατάσταση.

Ποιοι είναι, όμως, οι βασικοί αντίπαλοι;

Στο στρατόπεδο του Νετανιάχου ανήκουν το δεξιό Likud, η ακροδεξιά Εβραϊκή Δύναμη του Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ, ο Θρησκευτικός Σιωνισμός-Zehut του Μπεζαλέλ Σμότριτς, καθώς και τα υπερορθόδοξα Shas του Αριέ Ντέρι και Ενωμένος Ιουδαϊσμός της Τορά.

Απέναντί τους βρίσκονται το κεντρώο Yashar του πρώην αρχηγού του στρατού Γκάντι Άιζενκοτ, η συμμαχία B'Yachad του πρώην πρωθυπουργού Ναφτάλι Μπένετ, οι Δημοκράτες του Γιαΐρ Γκολάν και το δεξιό Yisrael Beiteinu του Αβίγκντορ Λίμπερμαν.

Ξεχωριστή θέση κατέχουν οι αραβικοί σχηματισμοί, η Κοινή Λίστα και το Ra'am του Μανσούρ Αμπάς. Κοντά στο εκλογικό όριο κινείται και ο συνδυασμός των εφέδρων και της οικονομικής μεταρρύθμισης των Γιοάζ Χέντελ και Γιαρόν Ζελέχα.

Τρία ενδεχόμενα για την επόμενη κυβέρνηση

Κανένας από τους δύο μεγάλους συνασπισμούς δεν συγκεντρώνει μόνος του τις 61 έδρες που απαιτούνται για τον σχηματισμό κυβέρνησης. Η συνολική αριθμητική διαφοροποιείται, όμως, όταν προσμετρώνται και τα αραβικά κόμματα.

Στις τέσσερις τελευταίες δημοσκοπήσεις, ο συνασπισμός του Νετανιάχου συγκεντρώνει κατά μέσο όρο 49,5 έδρες και ο αντίπαλος συνασπισμός 54. Τα αραβικά κόμματα, με περίπου 14,5 έδρες συνολικά, παραμένουν εκτός των δύο βασικών συνασπισμών.

Στην πράξη, οι μετρήσεις δείχνουν σταθερή και σαφή πλειοψηφία για το μπλοκ που αντιτίθεται στον Νετανιάχου, δηλώνει ο Όφερ Κένιγκ, διακεκριμένος Ισραηλινός καθηγητής πολιτικής επιστήμης, ανώτερος λέκτορας στο Ακαδημαϊκό Κολλέγιο της Ασκελόν και ερευνητής στο Ινστιτούτο Δημοκρατίας του Ισραήλ.

Η πλειοψηφία αυτή, προσθέτει, περιλαμβάνει τα αραβικά κόμματα, ενώ αρκετοί παράγοντες του ίδιου μπλοκ, ο Λίμπερμαν και ο Μπένετ, δηλώνουν ότι δεν πρόκειται να μετάσχουν σε κυβέρνηση μαζί τους. Η κατάσταση περιπλέκεται, καθώς κανένα μπλοκ δεν έχει σαφή δρόμο προς κυβέρνηση πλειοψηφίας.

Με αυτά τα δεδομένα, ο πολιτικός επιστήμονας διακρίνει τρία βασικά ενδεχόμενα. Το πρώτο είναι οι Λίμπερμαν και Μπένετ να δεχθούν με κάποιον τρόπο περιορισμένη συνεργασία με τα αραβικά κόμματα.

Το δεύτερο είναι να προκύψει κυβέρνηση εθνικής ενότητας κάποιας μορφής. Ο ίδιος υπογραμμίζει ότι είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πως θα συμβεί κάτι τέτοιο, αφήνοντας πάντως ανοιχτό το «ποιος ξέρει». Τρίτη εκδοχή είναι οι νέες εκλογές.

Όλα αυτά, κατά τον Κένιγκ, έχουν ως προϋπόθεση ότι οι δημοσκοπήσεις είναι σωστές και ότι δεν θα υπάρξει μεγάλη έκπληξη η οποία θα δώσει είτε στον Νετανιάχου και τους συμμάχους του είτε στον Άιζενκοτ και τους συμμάχους του, χωρίς τα αραβικά κόμματα, πλειοψηφία 61 εδρών.

Ποιος θα μπορούσε να αλλάξει τις σχέσεις με την Τουρκία

Πέρα από την αριθμητική των εδρών και τις δυσκολίες σχηματισμού κυβέρνησης, το ουσιαστικό ερώτημα είναι αν μια πολιτική αλλαγή στην Ιερουσαλήμ θα μπορούσε να μεταβάλει τις στρατηγικές επιλογές του Ισραήλ.

Πρόσφατα ο Νετανιάχου είπε για τον Τούρκο ηγέτη Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ότι νομίζει πως θα επαναφέρει την Οθωμανική Αυτοκρατορία και ξεχνά πως εδώ υπάρχει χώρα με την οποία είναι συνδεδεμένοι πάνω από 3.000 χρόνια. Πρόσθεσε ότι δεν βρίσκονται στον 16ο αιώνα, όταν οι Οθωμανοί κατέλαβαν την περιοχή και την κυβέρνησαν επί 400 χρόνια, και ότι εδώ υπάρχει δύναμη που ονομάζεται εβραϊκό κράτος.

Οι εντάσεις Ισραήλ και Τουρκίας δεν φαίνεται, πάντως, να οφείλονται αποκλειστικά στις κάκιστες σχέσεις Ερντογάν και Νετανιάχου, σύμφωνα με τη δρ Γκάλια Λίντενστραους, ανώτερη ερευνήτρια στο ισραηλινό Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας (INSS), με ειδίκευση στις σχέσεις Ισραήλ και Τουρκίας.

Η προσωπική αντιπάθεια Νετανιάχου και Ερντογάν αποτελεί εν μέρει αιτία της κρίσης, δεν είναι όμως καθοριστικός παράγοντας, σημειώνει. Υπάρχουν πραγματικές διαφορές ανάμεσα στις δύο χώρες σε διάφορα ζητήματα και πεδία, οι οποίες τις καθιστούν ανταγωνίστριες. Από τη Γάζα έως το Ιράν και τη Μεσόγειο, οι αποκλίσεις είναι σημαντικές.

Έτσι, η δρ Λίντενστραους δεν βλέπει μετά τις εκλογές αναδιαμόρφωση της ισραηλινής εξωτερικής πολιτικής, ακόμη και αν πρωθυπουργός δεν είναι ο Νετανιάχου. Κανένας από τους πιθανούς διαδόχους του, λέει, δεν θα θέσει ως πρώτη προτεραιότητα την αποκλιμάκωση των εντάσεων με την Τουρκία.

Δεν αποκλείει, ωστόσο, το ενδεχόμενο να ακολουθηθούν πολιτικές που ευνοούν περισσότερο τη συνεργασία με την Τουρκία, ούτε το να είναι οι διάδοχοί του πιο ανοιχτοί στις απόψεις διεθνών παραγόντων.

Αυτό, προσθέτει, θα έχει σταδιακές επιπτώσεις στις σχέσεις του Ισραήλ με τις μουσουλμανικές χώρες, καθώς το Ισραήλ θα θεωρείται κάπως πιο εποικοδομητικό.

Αν μπορεί να φανταστεί κάποιον που θα ευνοούσε περισσότερο τη συνεργασία, αυτός, κατά την Λίντενστραους, θα ήταν ο Άιζενκοτ.

Οι σχέσεις με Ελλάδα και Κύπρο

Μια τέτοια προσέγγιση Ισραήλ και Τουρκίας θα μπορούσε να επηρεάσει τις ελληνοϊσραηλινές σχέσεις, που βρίσκονται σε άριστη κατάσταση, χωρίς πάντως να πρόκειται για στρατηγική συμμαχία, όπως συχνά υποστηρίζεται.

Οι στενές σχέσεις Ισραήλ, Ελλάδας και Κύπρου τυγχάνουν ιδιαίτερα θετικής υποδοχής και αξιολογούνται θετικά από ολόκληρο το πολιτικό φάσμα στο Ισραήλ, προσθέτει η Ισραηλινή αναλύτρια. Διατηρούνται για περισσότερο από μία δεκαετία και κανείς δεν αμφισβητεί τη σημασία τους.

Υπενθυμίζεται ότι το Ισραήλ καταδίκασε πρόσφατα την έγκριση της συμφωνίας Λιβύης-Τουρκίας για τα θαλάσσια σύνορα από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης. Το ισραηλινό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι η συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα των στενών συμμάχων του στην περιοχή και ότι, δυστυχώς, η Τουρκία εργάζεται για άλλη μια φορά ώστε να αποσταθεροποιήσει την περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.

Ακόμη και αν το Ισραήλ επιδιώξει αποκλιμάκωση των εντάσεων με την Τουρκία, η Λίντενστραους υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει πιθανότητα επιστροφής σε σχέση που θα οδηγούσε σε ψυχρότερους δεσμούς του Ισραήλ με την Ελλάδα και την Κύπρο.

Γάζα χωρίς τον Νετανιάχου

Η διαχείριση των πολεμικών επιχειρήσεων μετά την 7η Οκτωβρίου αποτελεί ένα από τα κεντρικά ζητήματα της πολιτικής αντιπαράθεσης στο Ισραήλ. Ο Εράν Ορτάλ, ταξίαρχος ε.α. και πρώην διοικητής του Κέντρου Dado του ισραηλινού στρατού από το 2019 έως το 2023, έχει ασκήσει έντονη κριτική στην πολιτική ασφαλείας της κυβέρνησης Νετανιάχου και ελπίζει ότι αυτή θα αλλάξει από τη νέα κυβέρνηση.

Ό,τι παρουσιάζεται σήμερα ως ισραηλινή στρατηγική στον πόλεμο δεν είναι, κατά τον Ορτάλ, τίποτε περισσότερο από σειρά ευκαιριακών επιλογών, ορισμένων σωστών και άλλων λανθασμένων. Στη Γάζα, τονίζει, η χώρα του έχει διεξαγάγει παρατεταμένο πόλεμο για πολλούς λόγους. Ένας από αυτούς είναι η άρνηση της σημερινής δεξιάς κυβέρνησης να συμφωνήσει σε εναλλακτική πολιτική διοίκηση αντί της Χαμάς, λόγω της αναγκαίας σύνδεσης οποιασδήποτε τέτοιας λύσης με την Παλαιστινιακή Αρχή, την οποία η συγκεκριμένη κυβέρνηση θεωρεί εχθρό.

Ο Ορτάλ πιστεύει ότι όποια κυβέρνηση αναδειχθεί μετά τις εκλογές πρέπει να προωθήσει λύση για την παλαιστινιακή αυτοδιοίκηση στη Γάζα, χωρίς τη Χαμάς. Είναι πιθανό, λέει, αυτό να συνεπάγεται ακόμη έναν γύρο πολέμου, με στόχο την καταστροφή της Χαμάς ως στρατιωτικής οργάνωσης στην περιοχή.

Ιράν και η στρατηγική μιας επόμενης κυβέρνησης

Στην περίπτωση του Ιράν, αυτό που αρχικά καθόρισε την ισραηλινή στρατηγική στον πόλεμο, κατά τον αμυντικό αναλυτή, ήταν η ανάγκη απάντησης στις ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις εναντίον του Ισραήλ, τον Απρίλιο και τον Οκτώβριο του 2024. Μόνο τον Ιούνιο του 2025 το Ισραήλ εξαπέλυσε αεροπορική επιχείρηση μεγάλης κλίμακας, με στόχο να αποτρέψει την απόκτηση πυρηνικής οπλικής ικανότητας από το Ιράν.

Η κοινή επιχείρηση με τις ΗΠΑ στις 28 Φεβρουαρίου 2026 υπαγορεύτηκε επίσης, σύμφωνα με τον Ορτάλ, από την αντίδραση του Ισραήλ στις περιστάσεις, δηλαδή από πληροφορίες των υπηρεσιών πληροφοριών για ιρανικές προετοιμασίες απόκτησης πυρηνικής ικανότητας και ανάπτυξης πυραυλικών δυνατοτήτων.

Κατά τον ίδιο, είναι ορθό η επόμενη κυβέρνηση να αναπτύξει μακροπρόθεσμη στρατηγική για τον περιορισμό της ιρανικής επιρροής στην περιοχή. Παράλληλα, να προετοιμάσει τη χώρα για τις αναγκαίες προληπτικές επιθέσεις περιορισμένης κλίμακας εναντίον του Ιράν, με επίκεντρο τον πυρηνικό και τον πυραυλικό τομέα.

Λίβανος, Συρία και η ευρύτερη στρατηγική

Ο Ορτάλ εκτιμά ότι η ισραηλινή στρατηγική στον πόλεμο έχει διαμορφωθεί σε μεγάλο βαθμό ως αντίδραση στις εξελίξεις. Τη συνοψίζει στη δημιουργία σειράς προωθημένων ζωνών ασφαλείας στα σύνορα του Ισραήλ και σε ανοιχτή αντιπαράθεση με το Ιράν, χωρίς το Ισραήλ να διαθέτει τη δυνατότητα να κλείσει κανένα από τα μέτωπα.

Η ισραηλινή κοινή γνώμη θεωρεί τις ζώνες ασφαλείας που έχουν δημιουργηθεί στον Λίβανο, τη Συρία και τη Γάζα αναγκαίες για την ασφάλεια της χώρας. Ορισμένοι Ισραηλινοί ειδικοί σε θέματα ασφάλειας αντιλαμβάνονται, όμως, ότι αυτό που έχει διαμορφωθεί είναι μια μη βιώσιμη στρατηγική.

Ανάμεσά τους φαίνεται να είναι και ο Ορτάλ, ο οποίος εκτιμά ότι ο ισραηλινός στρατός δεν θα μπορέσει να διατηρήσει όλα τα παραπάνω μέτωπα ανοιχτά και ταυτόχρονα να προετοιμαστεί για νέο γύρο πολέμου, τον οποίο όλοι αναμένουν ότι θα έρθει.

Η κυβέρνηση Νετανιάχου αγωνίζεται να παραμείνει στην εξουσία και δεν είναι διατεθειμένη να αναγνωρίσει τα προβλήματα αυτής της στρατηγικής, λέει ο αμυντικός αναλυτής. Πιστεύει ότι όποια κυβέρνηση εκλεγεί αύριο θα πρέπει να κάνει όσα η σημερινή έχει αρνηθεί να κάνει.

Εξηγεί ότι χρειάζεται να περιοριστεί η ανάπτυξη των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων στον Λίβανο και τη Συρία, ώστε να τους επιτραπεί να προετοιμαστούν για ακόμη έναν πόλεμο, υπό το πρίσμα της στρατιωτικής ενίσχυσης της Χεζμπολάχ στον Λίβανο και της ανάπτυξης στη Συρία απειλής από δυνάμεις που δρουν για λογαριασμό της Τουρκίας. Στο βόρειο μέτωπο, ο τελικός στόχος θα είναι να διατηρηθεί ισραηλινή επιθετική επιχείρηση που θα καταστρέψει τον στρατό της Χεζμπολάχ και θα επιτρέψει στην κυβέρνηση του Λιβάνου να ασκήσει την κυριαρχία της στο έδαφός της.

Το κεντρικό στρατηγικό ζήτημα που θα αντιμετωπίσει η νέα κυβέρνηση, καταλήγει ο ίδιος, είναι η διαμόρφωση στρατηγικής που δεν θα είναι λιγότερο ενεργητική από τη σημερινή, αλλά θα είναι περισσότερο βιώσιμη.

Στην κύρια φωτογραφία απεικονίζονται προεκλογικές διαφημιστικές πινακίδες με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου του κόμματος Λικούντ, αριστερά, και τον πρώην αρχηγό του ισραηλινού στρατού Γκάντι Άιζενκοτ, επικεφαλής του κόμματος Yashar, δεξιά, στην είσοδο της πόλης Κιριάτ Μαλάχι στο Ισραήλ, στις 20 Οκτωβρίου 2026. Στην πινακίδα του Νετανιάχου αναγράφεται «Δεξιά ή Παλαιστίνη», ενώ σε εκείνη του Άιζενκοτ «Για τις Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις! Αυτή τη φορά, Άιζενκοτ». Τη φωτογραφία υπογράφει ο Amir Cohen για το Reuters.