Η νυχτερινή κλοπή πολύτιμων λίθων στο Αμερικανικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας το 1964

Στις 29 Οκτωβρίου 1964, μέσα στη νύχτα, διαπράχθηκε στο Αμερικανικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Νέας Υόρκης μία από τις γνωστότερες κλοπές πολύτιμων λίθων της αμερικανικής ιστορίας. Οι δράστες μπήκαν στην αίθουσα κοσμημάτων και ορυκτών J. P. Morgan Hall of Gems and Minerals και πήραν περίπου δύο δωδεκάδες λίθους. Ανάμεσά τους βρίσκονταν ορισμένα από τα διασημότερα ζαφείρια και ρουμπίνια του κόσμου. Οι πηγές δεν συμφωνούν στον ακριβή αριθμό και αναφέρουν είτε 22 είτε 24 αντικείμενα.

Κεντρικό ρόλο είχαν ο Τζακ Ρόλαντ Μέρφι, ο Άλαν Ντέιλ Κουν και ο Ρότζερ Κλαρκ. Ο Μέρφι ήταν γνωστός ως «Murph the Surf», προσωνύμιο που συνδεόταν με την ενασχόλησή του με το σερφ. Οι τρεις είχαν έρθει από τη Φλόριντα στη Νέα Υόρκη. Είχαν αφιερώσει αρκετό χρόνο στη μελέτη του μουσείου και του τρόπου φύλαξης των εκθεμάτων.

Την επιχείρηση διευκόλυναν σοβαρά κενά στην ασφάλεια. Τα πάνω μέρη των παραθύρων της αίθουσας έμεναν ανοιχτά τη νύχτα, ώστε να αερίζεται ο χώρος. Ο συναγερμός των προθηκών δεν δούλευε, γιατί οι μπαταρίες του είχαν αδειάσει. Η φύλαξη τις νυχτερινές ώρες δεν ήταν τόσο αυστηρή όσο θα ταίριαζε στην αξία των εκθεμάτων.

Ο τρόπος της διάρρηξης

Ο Μέρφι και ο Κουν ανέβηκαν εξωτερικά στο κτίριο του μουσείου. Χρησιμοποίησαν πυροσβεστική σκάλα και προχώρησαν σε στενή προεξοχή της πρόσοψης. Με σχοινί έφτασαν σε ανοιχτό παράθυρο και εισήλθαν στην αίθουσα. Ο Κλαρκ έμεινε έξω, σε ρόλο συνεργού, και παρακολουθούσε την κατάσταση.

Μέσα στην αίθουσα άνοιξαν τις προθήκες με κόφτη γυαλιού και κολλητική ταινία. Πήραν γρήγορα τα αντικείμενα που είχαν διαλέξει και απομακρύνθηκαν προτού τους αντιληφθεί κανείς εγκαίρως. Χωρίς λειτουργικό συναγερμό και με ανεπαρκή φύλαξη, η επιχείρηση ολοκληρώθηκε χωρίς άμεση επέμβαση.

Τα βασικά κλοπιμαία και η αξία τους

Το μουσείο υπολόγισε την αξία των κλεμμένων λίθων σε περίπου 410.000 δολάρια, σε τιμές του 1964. Σύμφωνα με το Smithsonian Magazine, το ποσό αντιστοιχεί σε περίπου 3 εκατομμύρια δολάρια αν συνυπολογιστεί ο πληθωρισμός. Άλλες δημοσιεύσεις, με διαφορετικές μεθόδους αναπροσαρμογής, αναφέρουν ποσά κοντά στα 3,9 εκατομμύρια δολάρια σε τιμές του 2023. Οι αριθμοί αφορούν το σύνολο της λείας και όχι σημερινές εκτιμήσεις για τη συλλεκτική αξία κάθε λίθου χωριστά.

Τα κυριότερα αντικείμενα της λείας

Το Αστέρι της Ινδίας (Star of India) είναι γκριζογάλαζο αστρικό ζαφείρι βάρους 563,35 καρατίων και συγκαταλέγεται στα μεγαλύτερα και διασημότερα του είδους του. Το χαρακτηριστικό αστρικό οπτικό φαινόμενο εμφανίζεται και στις δύο πλευρές του. Το είχε δωρίσει στο μουσείο ο χρηματοδότης Τζ. Π. Μόργκαν. Για την περίοδο της ληστείας δεν υπάρχει ευρέως αποδεκτή, αξιόπιστη ξεχωριστή χρηματική αποτίμησή του. Το μουσείο το αντιμετώπιζε ως ουσιαστικά αναντικατάστατο.

Το Αστέρι Ρουμπινιού ΝτεΛονγκ (DeLong Star Ruby) είναι εντυπωσιακό αστρικό ρουμπίνι βάρους 100,32 καρατίων. Το δώρισε στο μουσείο το 1937 η συλλέκτρια Έντιθ Χάγκιν ΝτεΛονγκ, που το είχε αγοράσει έναντι περίπου 21.400 δολαρίων. Το 1965 ανακτήθηκε έπειτα από λύτρα 25.000 δολαρίων, τα οποία κατέβαλε ο επιχειρηματίας Τζον Ντ. ΜακΆρθουρ. Το ύψος των λύτρων δεν πρέπει να συγχέεται με ανεξάρτητη εκτίμηση της πραγματικής αγοραίας αξίας του.

Το Αστέρι του Μεσονυχτίου (Midnight Star) είναι εντυπωσιακό μαύρο αστρικό ζαφείρι βάρους περίπου 116 καρατίων. Ανήκε στα πιο αναγνωρίσιμα εκθέματα της συλλογής του Μόργκαν. Η αξία του δεν αποτιμάται αξιόπιστα με ένα συγκεκριμένο ποσό, καθώς η σπανιότητα, τα οπτικά χαρακτηριστικά και η ιστορική προέλευσή του ξεπερνούν μια συνηθισμένη εμπορική αξιολόγηση.

Το Διαμάντι του Eagle (Eagle Diamond) ζυγίζει περίπου 16,25 καράτια. Βρέθηκε κοντά στην πόλη Eagle του Ουισκόνσιν και πέρασε στην κατοχή του Μόργκαν προτού δωρηθεί στο μουσείο. Είναι από τα σημαντικότερα αντικείμενα που δεν ανακτήθηκαν ποτέ. Οι ιστορικοί θεωρούν πιθανό ότι κόπηκε σε μικρότερους λίθους, ώστε να χαθεί η αναγνωρίσιμη μορφή του. Τοπική ιστορική πηγή αναφέρει σημερινή αξία περίπου 5.000 έως 10.000 δολαρίων. Πρόκειται για εκτίμηση της πιθανής εμπορικής αξίας ενός αντίστοιχου διαμαντιού και όχι για αποτίμηση της ιστορικής αξίας του αυθεντικού κλοπιμαίου.

Οι δράστες αφαίρεσαν επίσης σμαράγδια, ακουαμαρίνες, ακατέργαστα διαμάντια και άλλα κοσμήματα. Για τα περισσότερα δεν υπάρχουν ευρέως τεκμηριωμένες, ξεχωριστές αξίες που να επιτρέπουν ασφαλή οικονομική σύγκριση.

Η έρευνα, οι συλλήψεις και η ανάκτηση

Η πολυτελής ζωή των δραστών στη Νέα Υόρκη αποδείχθηκε λάθος με βαρύ κόστος. Πληροφορίες για τις δαπάνες και τις συναναστροφές τους έφεραν την αστυνομία στα ίχνη τους. Μέσα σε περίπου δύο ημέρες οι αρχές συνέλαβαν τους υπόπτους. Η επιστροφή όλων των λίθων, όμως, αποδείχθηκε πολύ δυσκολότερη.

Τον Ιανουάριο του 1965 ο Κουν συνεργάστηκε με τις αρχές και βοήθησε να εντοπιστούν εννέα πολύτιμοι λίθοι σε θυρίδα σταθμού λεωφορείων στο Μαϊάμι. Ανάμεσά τους ήταν το Αστέρι της Ινδίας και το Αστέρι του Μεσονυχτίου. Το ρουμπίνι ΝτεΛονγκ ανακτήθηκε αργότερα, τον Σεπτέμβριο του 1965, μετά την καταβολή των λύτρων. Οι τρεις άνδρες ομολόγησαν την ενοχή τους και καταδικάστηκαν σε φυλάκιση τριών ετών.

Δεν επέστρεψαν, ωστόσο, όλα τα αντικείμενα. Το διαμάντι Eagle και αρκετοί άλλοι λίθοι θεωρούνται ακόμη χαμένοι. Το μουσείο αναγκάστηκε να ενισχύσει ουσιαστικά τα μέτρα ασφαλείας. Το Αστέρι της Ινδίας τοποθετήθηκε σε πολύ ασφαλέστερη προθήκη και, όταν δεν εκτίθετο, φυλασσόταν σε χρηματοκιβώτιο.

Η διαχρονική σημασία της κλοπής

Η διάρρηξη του 1964 έμεινε στην ιστορία όχι μόνο για την αξία των κλοπιμαίων. Ανέδειξε και την ευαλωτότητα ακόμη και κορυφαίων πολιτιστικών ιδρυμάτων, όταν η ασφάλεια δεν ανταποκρίνεται στη σημασία των συλλογών τους.

Η υπόθεση έδειξε επίσης ότι η χρηματική αξία ενός πολύτιμου λίθου δεν ταυτίζεται με την επιστημονική, ιστορική ή πολιτιστική σημασία του. Ένα μοναδικό φυσικό δείγμα δεν μπορεί να αντικατασταθεί απλώς από άλλο, αντίστοιχου βάρους ή ποιότητας. Γι' αυτό η ληστεία παραμένει ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα απώλειας πολιτιστικής κληρονομιάς μέσω εγκληματικής δράσης.

Η ιστορία της ληστείας πέρασε και στον κινηματογράφο με την ταινία «Murf the Surf», γνωστή επίσης ως «Live a Little, Steal a Lot».

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow