Η Στήλη των Όφεων, ένα απαξιωμένο μνημείο της Θεσσαλονίκης
Ημερομηνία:
3/3/2015, 10:27 - Εμφανίσεις: 178
«Μην πλησιάζετε σ' αυτά τα μάÏμαÏα γιατί... θα βγουν τα φίδια και θα σας φάνε» ήταν η επιβλητική αποτÏοπή των γονιών στα παιδιά που παίζανε στην αλάνα της Î¿Î´Î¿Ï Î‘Î³Î¯Î¿Ï… ΔημητÏίου στις Ï€Ïώτες μεταοθωμανικÎÏ‚ δεκαετίες της Θεσσαλονίκης.
Ήταν η Στήλη των Όφεων, το «Γιλάν ΜεÏμÎÏ» για τους εναπομείναντες τουÏκόφωνους της πόλης, «τα μάÏμαÏα του όφεως του κατηÏαμÎνου» για τους νεοχÏιστιανοÏÏ‚, Îνα λαμπÏÏŒ άλλοτε μνημείο, Îνα σημαντικό τεκμήÏιο της ιστοÏίας της αÏχαίας Θεσσαλονίκης που στÎκεται σήμεÏα αγνοημÎνο στην οδό Αγ. ΔημητÏίου Îξω από τον κεντÏικό υποσταθμό της ΔΕΗ.
Είναι η «Στήλη των Όφεων – Yilan Mermer – Ένα απαξιωμÎνο μνημείο της Θεσσαλονίκης» που αποτελεί τον τίτλο και το θÎμα μιας άκÏως γοητευτικής -στη διαχÏονία όχι μόνο της αÏχαιολογικής «Ïίζας» της αλλά κυÏίως της ανά τους αιώνες εξÎλιξης και συνÏπαÏξής της στον αστικό ιστό- επιστημονικής εισήγησης της καθηγήτÏια του τμήματος ΙστοÏίας και ΑÏχαιολογίας του ΑΠΘ Θεοδοσίας Στεφανίδου - ΤιβεÏίου, στο πλαίσιο του αÏÏ‡Î±Î¹Î¿Î»Î¿Î³Î¹ÎºÎ¿Ï ÏƒÏ…Î½ÎµÎ´Ïίου για τις ανασκαφÎÏ‚ στη Μακεδονία και τη ΘÏάκη που ξεκινά την Î Îμπτη 5 ΜαÏτίου στο ΑΠΘ.
«Εμφανώς παÏαμεÏισμÎνο και κακοποιημÎνο, πεÏνά σχεδόν απαÏατήÏητο από τους πεÏαστικοÏÏ‚ αλλά και οι ειδικοί αÏχαιολόγοι Îχουν αποστÏÎψει την Ï€Ïοσοχή τους από αυτό εδώ και σαÏάντα χÏόνια» σημειώνει στην εισήγηση που θα Ï€Ïαγματοποιηθεί την εÏχόμενη ΠαÏασκευή στο πλαίσιο του συνεδÏίου, η κ. Στεφανίδου.
Î Ïόκειται για το μαÏμάÏινο βάθÏο Ïψους 3,50 μ. που υψωνόταν άλλοτε σε θÎση πεÏίοπτη πάνω στην ποÏεία της Αγ. ΔημητÏίου. Î Ïιν την πυÏκαγιά του 1917 ήταν ενταγμÎνο σε μια πλατεία γνωστή ως «Πλατεία Όφεων» εξαιτίας του αÏχαίου Î±Ï…Ï„Î¿Ï Î¼Î½Î·Î¼ÎµÎ¯Î¿Ï…, το οποίο στα χÏόνια της ΤουÏκοκÏατίας ÎφεÏε την ονομασία «ΜάÏμαÏο του ΦιδιοÏ» (Yılan Mermer).
ΣÏμφωνα με κάποια λαϊκή δοξασία, Îνας δαίμων με τη μοÏφή Ï†Î¹Î´Î¹Î¿Ï ÎºÎ±Ï„Î¿Î¹ÎºÎ¿Ïσε στο μνημείο. Μια σειÏά από φωτογÏαφικÎÏ‚ λήψεις, κυÏίως των αÏχών του 20Î¿Ï Î±Î¹ÏŽÎ½Î±, το δείχνουν να υψώνεται μεγαλοπÏεπÎÏ‚ πάνω σε υψηλό βαθμιδωτό κÏηπίδωμα.
Το 1975, με αφοÏμή τη διαπλάτυνση της Î¿Î´Î¿Ï Î‘Î³. ΔημητÏίου, οι ανασκαφικÎÏ‚ ÎÏευνες της ΑÏχαιολογικής ΥπηÏεσίας ÎφεÏαν στο φως ολόκληÏο το κÏηπίδωμα με Îξι βαθμίδες το οποίο μαζί με το βάθÏο Îφτανε σχεδόν τα 6 μÎÏ„Ïα.
Το εξαβάθμηδο βάθÏο αποτυπώθηκε και στη συνÎχεια μετακινήθηκε κατά 5 μ. βόÏεια ώστε να απελευθεÏωθεί το οδόστÏωμα της οδοÏ.
Έκτοτε εγκαταλείφθηκε στο νÎο πεζοδÏόμιο, μπÏοστά στον τοίχο του Ï…Ï€Î¿ÏƒÏ„Î±Î¸Î¼Î¿Ï Ï„Î·Ï‚ ΔΕΗ, χωÏίς την βαθμιδωτή κÏηπίδα και την πεÏίοπτη θÎση του.
«Η χÏονολόγησή του δεν Îχει διασαφηνισθεί. Εικάζεται πως δημιουÏγήθηκε στην πεÏίοδο Î¼ÎµÏ„Î±Î¾Ï 4ου και 6ου μ.Χ. αιώνα -από την πεÏίοδο του Μεγάλου Κωνσταντίνου ο οποίος και υιοθÎτησε τα αÏχιτεκτονικά Ï€Ïότυπα της Ρώμης- ιδÏÏοντας τη 'ÎÎα Ρώμη' όπως ονομαζόταν η ΚωνσταντινοÏπολη» λÎει στο ΑΠΕ - ΜΠΕ η κ. ΤιβεÏίου.
Στην κοÏυφή του βάθÏου υπάÏχει η βάση ενός κίονα ο οποίος εικάζεται ότι στήÏιζε ανδÏιάντα. Το σÏνολο της κατασκευής μαζί με το άγαλμα Îφτανε τα 15-16 μ. πεÏίπου.
ΕπÏόκειτο ουσιαστικά για μνημείο μιας κατηγοÏίας, πολυάÏιθμα παÏαδείγματα της οποίας είναι γνωστά από την ΚωνσταντινοÏπολη. Î Ïόκειται για ανδÏιάντες αυτοκÏατόÏων που ήταν τοποθετημÎνοι πάνω σε κίονες Ïψους 20 Îως και 50 μÎÏ„Ïων και δÎσποζαν σε πλατείες ή οδικοÏÏ‚ άξονες. Î Ïώτος ο Μεγάλος Κωνσταντίνος Ïψωσε Îναν Ï„Îτοιο κίονα στο Forum του ίδιου, υιοθετώντας τον Ï„Ïπο από την παλιά μητÏόπολη της αυτοκÏατοÏίας, τη Ρώμη, και σηματοδοτώντας την ίδÏυση της νÎας Ï€ÏωτεÏουσας (330 Ï€.Χ.).
Τον μιμήθηκαν οι μεταγενÎστεÏοι αυτοκÏάτοÏες Îως τον Φωκά (αÏχÎÏ‚ 7ου αι.). Ο Ï„Ïπος θα Îχει απήχηση και σε άλλες μεγάλες πόλεις της ανατολικής αυτοκÏατοÏίας σε όλη τη διάÏκεια της ÏστεÏης αÏχαιότητας (4ος-6ος αι.), όπως στην Έφεσο, την Απάμεια κ.ά. και, όπως μαÏτυÏεί το μνημείο της Αγ. ΔημητÏίου, και στη Θεσσαλονίκη.
«ΠÏόκειται για το μοναδικό, Ï€Ïος το παÏόν, αντίστοιχο μνημείο που εντοπίστηκε στη Θεσσαλονίκη. Αντίστοιχα μνημεία γνωÏίζουμε από τις πηγÎÏ‚ πως ανεγείÏονταν ώστε να σημαδÎψουν οπτικά τις νÎες συνοικίες της πόλης, ενώ ο ανδÏιάντας που ÎφεÏαν στην κοÏυφή τους ÏŒÏιζε και την εξουσία του νÎου ηγεμόνα-ιδÏυτή της νÎας συνοικίας, ενώ ταυτόχÏονα αποτελοÏσαν σÏμβολα της εξουσίας του κάθε νÎου ηγεμόνα» επισημαίνει η κ. ΤιβεÏίου, ενώ η θÎση του κίονα κοντά στη Ληταία Ï€Ïλη της Θεσσαλονίκης, στο δυτικό άκÏο της Î¿Î´Î¿Ï Î‘Î³Î¯Î¿Ï… ΔημητÏίου, ωθοÏν τους μελετητÎÏ‚ σε επιστημονικÎÏ‚ υποθÎσεις για την ÏπαÏξη κι άλλου κίονα στο ανατολικό άκÏο της Î¿Î´Î¿Ï Î‘Î³Î¯Î¿Ï… ΔημητÏίου, κοντά στη λεγόμενη ΨευδόχÏυση ή ÎÎα ΧÏυσή Ï€Ïλη (στο ανατολικό άκÏο της Î¿Î´Î¿Ï Î‘Î³Î¯Î¿Ï… ΔημητÏίου).
Όσο για τον... «κατηÏαμÎνο όφι», στα αÏχαία χÏόνια είχε μάλλον αποτÏεπτικό του ÎºÎ±ÎºÎ¿Ï Ï‡Î±ÏακτήÏα, ανά τις εποχÎÏ‚ όμως και τις θÏησκείες υπήÏξε και «κατηÏαμÎνος», σÏμβολο του κακοÏ, παγανιστικών τελετών, δαιμονικό είδος ...
|
|
|