Η «Αρπαγή Κόρης» σε σαρκοφάγο στους αρχαίους Γόμφους
Ημερομηνία:
10/3/2015, 12:24 - Εμφανίσεις: 83
Στοιχεία για την «ΑÏπαγή ΚόÏης» που διακÏίνεται σε σαÏκοφάγο από τους Γόμφους εξÎθεσε ο αÏχαιολόγος, επίτιμος διευθυντής ΑÏχαιοτήτων του υπουÏγείου Î Î¿Î»Î¹Ï„Î¹ÏƒÎ¼Î¿Ï Î›ÎµÏ‰Î½Î¯Î´Î±Ï‚ Î . Χατζηαγγελάκης, στο Ï€Ïόσφατο 5ο ΑÏχαιολογικό ÎÏγο Θεσσαλίας και ΣτεÏεάς Ελλάδας, που Ï€Ïαγματοποιήθηκε στον Βόλο.
Στους αÏχαίους Γόμφους, βοÏειοανατολικά του Μουζακίου στη θÎση «Επισκοπή», από το 1980 και μετÎπειτα διεξάγονται κατά διαστήματα επιφανειακÎÏ‚ και ανασκαφικÎÏ‚ ÎÏευνες εξαιτίας γεωÏγικών δÏαστηÏιοτήτων.
Όπως εξηγεί ο κ. Χατζηαγγελάκης, στα μÎσα της δεκαετία του 1990, σε αγÏÏŒ αποκαλÏφθηκαν τμήματα δÏο μεγάλων οικοδομικών συνόλων που υπάγονται σε:
α) τμήμα της αγοÏάς της αÏχαίας πόλης και β) σε μεγάλο οικοδόμημα με βαθμιδωτή κÏηπίδα, αποτελοÏμενο από δÏο χώÏους και κατασκευασμÎνο με ασβεστολιθικÎÏ‚ επεξεÏγασμÎνες πλίνθους στη βόÏεια, ενώ στη νότια πλευÏά με πωÏόλιθους, καθώς επίσης και ικανοποιητικός αÏιθμός ευÏημάτων της ελληνιστικής και Ïωμαϊκής εποχής.
Στο νότιο δωμάτιο αποκαλÏφθηκαν κιβωτιόσχημοι τάφοι που χÏονολογοÏνται στους ÏωμαϊκοÏÏ‚ χÏόνους. Στον ίδιο χώÏο βÏÎθηκε μαÏμάÏινη σαÏκοφάγος «νεοαττικοÏ» Ï„Ïπου. Δεν ÎφεÏε κάλυμμα και δεν βÏÎθηκε κανÎνα κτÎÏισμα. Η σαÏκοφάγος, που εκτίθεται στο ΑÏχαιολογικό Μουσείο ΚαÏδίτσας, στην εμπÏόσθια πλευÏά φÎÏει παÏάσταση με αντικείμενο την «ΑÏπαγή ΚόÏης» και στην άλλη πλευÏά υπάÏχει αετός, από τα φτεÏά του οποίου αÏχίζουν φυτικοί πλοχμοί που στις γωνιÎÏ‚ απολήγουν σε κεφαλÎÏ‚ βοών και ανάμεσα δυο λεοντοκεφαλÎÏ‚.
Στην κÏÏια όψη, από δεξιά Ï€Ïος τα αÏιστεÏά μÎσα σε πλαίσιο -εξήγησε στη συνÎχεια ο κ. Χατζηαγγελάκης- εικονίζονται Ï€Ïώτα μία ανδÏική μοÏφή, που σÏμφωνα με τον μÏθο είναι ο θεός ΕÏμής. ΑÏιστεÏά του βÏίσκονται οι ίπποι του Ï„ÎθÏιππου άÏματος και στο άÏμα μία άλλη ανδÏική μοÏφή, ο θεός ΠλοÏτωνας, που Îχει αÏπάξει νεαÏή κοπÎλα -την ΠεÏσεφόνη- της θεάς ΔήμητÏας την κόÏη.
Η ΚόÏη με σηκωμÎνο το αÏιστεÏÏŒ της χÎÏι, φαίνεται αιφνιδιασμÎνα να αντιστÎκεται. Πίσω της εικονίζονται δÏο γυναικείες μοÏφÎÏ‚, μάλλον οι Ωκεανίδες ÎÏμφες, με σηκωμÎνα τα χÎÏια. Στις γωνίες το πλαίσιο κλείνουν δÏο κεφαλÎÏ‚ βοών. Αυτή η πλευÏά της σαÏκοφάγου παÏουσιάζει τη μεγαλÏτεÏη φθοÏά. Έχει σπασίματα, μια μεγάλη Ïωγμή και τα Ï€Ïόσωπα των μοÏφών είναι Ï€Î¿Î»Ï Î±Î»Î»Î¿Î¹Ï‰Î¼Îνα, φθαÏμÎνα.
Όπως Ï€ÏοκÏπτει από τον κ. Χατζηαγγελάκη, στη σαÏκοφάγο (με μήκος 1,55, πλάτος 0,73/0,64 και Ïψος 0,74/0,64) φαίνεται πως είχε ταφεί Îφηβη ή νεαÏή κοπÎλα. Είναι η Ï€Ïώτη σαÏκοφάγος Î±Ï…Ï„Î¿Ï Ï„Î¿Ï… Ï„Ïπου που αποκαλÏπτεται στη δυτική Θεσσαλία, αν και στα νεκÏοταφεία της αÏχαίας πόλης Îχουν αποκαλυφθεί αÏκετÎÏ‚ πήλινες σαÏκοφάγοι.
Είναι γνωστό πως στην αÏχαιότητα παÏευÏίσκονταν Ï„Ïία μεγάλα κÎντÏα παÏαγωγής σαÏκοφάγων: στη Ρώμη, στο Δοκίμειον της ΦÏυγίας και στην Αθήνα. Τα εÏγαστήÏια αυτά κατασκεÏαζαν μεγάλο αÏιθμό σαÏκοφάγων, που δεν Ï€ÏοοÏίζονταν μόνο για τοπική χÏήση, αλλά πάÏα πολλά εξάγονταν σε άλλες πεÏιοχÎÏ‚. Ήταν κυÏίως πολυτελή μαÏμάÏινα Ï€Ïοϊόντα, τόσο με απλή όσο και με πλοÏσια ανάγλυφη διακόσμηση.
Όμως, εκτός από τα μεγάλα αυτά κÎντÏα, παÏευÏίσκονταν τοπικά εÏγαστήÏια που εξυπηÏετοÏσαν κυÏίως εγχώÏιες ανάγκες. Οι πολυτελείς σαÏκοφάγοι των αττικών εÏγαστηÏίων, με τις ανάγλυφες, συχνά μυθολογικÎÏ‚, παÏαστάσεις πωλοÏνταν σε όλη τη Μεσόγειο κατά τον 2ο και 3ο αιώνα. Τα Ï€Ïοϊόντα αυτά απευθÏνονταν σε εÏÏωστους οικονομικά πελάτες που Ï€ÏοεÏχόταν, ως επί το πλείστον, από την τοπική ελίτ ή από τον κÏκλο των ανώτεÏων αξιωματοÏχων της Ïωμαϊκής διοίκησης.
Η σαÏκοφάγος από τους Γόμφους, σημειώνει ο κ. Χατζηαγγελάκης, Îχει μεγάλη συνάφεια με αττικό εÏγαστήÏιο, καθώς οι αττικÎÏ‚ σαÏκοφάγοι, που η παÏαγωγή τους άÏχισε γÏÏω στο 130 μ.Χ. και η παÏαγωγή τους φαίνεται να σταματά λίγο μετά το 250 μ.Χ., είχαν μεγάλη ζήτηση, όχι μόνον στον ελλαδικό χώÏο.
Ο μÏθος της ΠεÏσεφόνης, Ï€ÏοσθÎτει ο αÏχαιολόγος, αποτελεί Îνα άλλο δείγμα εικονογÏάφησης στις σαÏκοφάγους. Το θÎμα απαντά στη Ρώμη πεÏίπου από το 140 μ.Χ. Εκτός από τους Γόμφους αναφÎÏεται Îνα αντίγÏαφο αττικής σαÏκοφάγου με το ίδιο θÎμα από την Κεφαλλονιά.
Οι σαÏκοφάγοι που διακοσμοÏνται με γιÏλάντες αποτελοÏν μια συνηθισμÎνη διακόσμηση Ï„Îτοιων ταφικών μνημείων, όπως και στην πεÏίπτωση των Γόμφων στη πίσω όψη της. Ανάλογο, το πλÎον κοντινό δείγμα, όχι μόνον αναφοÏικά με την απόσταση, αλλά αναφοÏικά με το θÎμα αποτελεί η μαÏμάÏινη σαÏκοφάγος από τη Îικόπολη με ανάγλυφη διακόσμηση αετών, παγκάÏπιων, λεοντοκεφαλών και βουκÏάνιων, όπως και στους Γόμφους. Το εν λόγω αντικείμενο της Îικόπολης φÎÏει αετωματικό κάλυμμα με φολιδωτή διακόσμηση, βÏÎθηκε στο νότιο νεκÏοταφείο της Îικόπολης, χÏονολογείται στον 2ο-3ο αι. μ.Χ. και είναι ÎÏγο Ï„Î¿Ï€Î¹ÎºÎ¿Ï ÎµÏγαστηÏίου.
ΠαÏατηÏείται το γεγονός πως κάποιοι ιδιοκτήτες, από τα Ï„Îλη του 2ου και κατά τον 3ο αιώνα, επιχειÏοÏν να Ï€ÏοστατεÏσουν το μνημείο που τους ανήκει από Ï€Ïάξεις τυμβωÏυχίας. Σε κάποιες άλλες πεÏιπτώσεις οι σαÏκοφάγοι ήταν τοποθετημÎνες μÎσα σε ταφικά μνημεία (ηÏώα).
Όπως Ï€ÏοκÏπτει από τα αÏχιτεκτονικά ανασκαφικά δεδομÎνα στον αγÏÏŒ στους Γόμφους, με την αποκάλυψη τάφων στο ίδιο δωμάτιο όπου η σαÏκοφάγος με την «ΑÏπαγή ΚόÏης», με την ανεÏÏεση ανθεμωτών επιστÎψεων επιτÏμβιων στηλών Îξω και πάνω στην κÏηπίδα του βόÏειου τοίχου του κτηÏίου υποστηÏίζεται θετικά η άποψη πως η σαÏκοφάγος των Γόμφων αποτελοÏσε ατομικό τάφο, τοποθετημÎνη μÎσα σε ταφικό μνημείο.
ΠαλαιότεÏα ευÏήματα αναθηματικών, επιτÏμβιων στηλών και άλλων αντικειμÎνων της γλυπτικής Ï„Îχνης, ήδη από τον 4ο αι. Ï€.Χ., αποδεικνÏουν την ÏπαÏξη εÏγαστηÏίου παÏαγωγής γλυπτών στους αÏχαίους Γόμφους. Η επιτÏμβια στήλη με τον ΕχÎνικο, που βÏÎθηκε στους ΚαλόγηÏους ΤÏικάλων και χÏονολογείται τον 4ο αι. Ï€.Χ., αποτελεί Îνα δείγμα που πολλά θα μποÏοÏσε να Ï€ÏοσφÎÏει στη συζήτηση αναφοÏικά με την ÏπαÏξη εÏγαστηÏίου στην πεÏιοχή της Θεσσαλίας και μάλιστα της δυτικής, όπως την είχε διατυπώσει ο Κωνσταντίνος Ρωμαίος: «Η στήλη του ΕχÎνικου είναι Ï€Ïοϊόν Î¸ÎµÏƒÏƒÎ±Î»Î¹ÎºÎ¿Ï ÎµÏγαστηÏίου... ΠαÏÎχει τη βάσιμη ελπίδα ότι πολλά ÎÏγα Î±Ï…Ï„Î¿Ï Ï„Î¿Ï… εÏγαστηÏίου θα βÏεθοÏν στη Θεσσαλία».
Ένα άλλο δείγμα, της ίδιας εποχής 4ος-αÏχÎÏ‚ 3ου αι. Ï€.Χ., σÏμφωνα με τον αÏχαιολόγο, είναι το ανάγλυφο που βÏήκε ο ΓεÏμανός Ότο ΚεÏν το 1899 σε υπόγειο οικείας στο Μουζάκι και Ï€ÏοÎÏχεται από τη θÎση Επισκοπή του Μουζακίου, όπου η αÏχαία πόλη των Γόμφων. Το ανάγλυφο, με σχήμα ναÎσκου με παÏαστάδες φÎÏει τη «σκηνή των ÎίπτÏων», παÏάσταση γνωστή από την ΟδÏσσεια του ΟμήÏου, τη νίψη δηλαδή των ποδιών του ΟδυσσÎα και την αναγνώÏισή του από τη γÏιά Ï„Ïοφό του, την ΕυÏÏκλεια.
Το αναθηματικό αυτό ανάγλυφο των Γόμφων είναι το μοναδικό μÎχÏι σήμεÏα γνωστό που φÎÏει μία Ï„Îτοια παÏάσταση και Ï€ÏÎπει να είναι ÎÏγο ενός Ï„Î¿Ï€Î¹ÎºÎ¿Ï ÎµÏγαστηÏίου, όπως υποστήÏιξε η εισηγήτÏια ΕιÏήνη Χιώτη στο συνÎδÏιο των ΤÏικαλινών Σπουδών τον πεÏασμÎνο ÎοÎμβÏιο στα ΤÏίκαλα.
Η επιδιόÏθωση της κάτω αÏιστεÏής γωνίας της σαÏκοφάγου από τους Γόμφους, με την τοποθÎτηση τμήματος που είχε καταστÏαφεί ή αποκολληθεί, φανεÏώνει την ÏπαÏξη τεχνιτών που ασχολοÏνταν με το συγκεκÏιμÎνο αντικείμενο. Η σÏνδεση του τμήματος με τον κÏÏιο κοÏμό της σαÏκοφάγου Îγινε με Ï€Ïοσοχή, με Ï„Îχνη, με τη συγκόλλησή του με μολÏβδινο σÏνδεσμο και σιδεÏÎνια καÏφιά.
Η ανεÏÏεση εξάλλου στον ίδιο αγÏÏŒ της ημίεÏγης Ï€Ïοτομής, που εκτίθεται στο ΑÏχαιολογικό Μουσείο ΚαÏδίτσας, σπονδÏλων κιόνων και η ανεÏÏεση των ανθεμωτών επιστÎψεων επιτÏμβιων στηλών Îξω και πάνω στην κÏηπίδα του βόÏειου τοίχου του κτηÏίου, καταλήγει ο κ. Χατζηαγγελάκης, ενισχÏουν την άποψη πως στους αÏχαίους Γόμφους συνεχίζεται η παÏάδοση που ÎÏχεται ήδη από τον 4ο αι. Ï€.Χ. και συνεχίστηκε στον 2ο αι. Ï€.Χ. με τους Γομφείς καλλιτÎχνες Κλεογεννάδη και Ευτυχίδη, ότι δηλαδή στην πόλη αυτή της Εστιαιώτιδας αναπτÏχθηκε η λιθοξοϊκή Ï„Îχνη και διατηÏήθηκε ÏŽÏ‚ και τον 2ο και 3ο αι. μ.Χ., όπου χÏονολογοÏνται η σαÏκοφάγος και η ημίεÏγη Ï€Ïοτομή. Οι γλÏπτες της, Îστω και με επαÏχιακή τεχνοτÏοπία, παÏήγαν Ï€Ïοϊόντα της Ï„Îχνης τους.
* (Πηγή φωτογÏαφιών: Λεωνίδας Î . Χατζηαγγελάκης, επίτιμος διευθυντής ΑÏχαιοτήτων του υπουÏγείου ΠολιτισμοÏ)
|
|
|