Γλωσσικές απορίες: Υπέρ το δέον, υπέρ του δέοντος και πέραν του δέοντος
Ημερομηνία:
8/11/2017, 15:07 - Εμφανίσεις: 38
Το γνωστό απÏόσωπο Ïήμα της αÏχαίας ελληνικής γλώσσας δει (Ï€ÏÎπει ή είναι επιβεβλημÎνο να) επιβιώνει σε κάποιες λόγιες φÏάσεις της νÎας ελληνικής γλώσσας: Â«Ï€Î¿Î»Î»Î¿Ï Î´ÎµÎ¹Â» (λείπει πολÏ, χÏειάζεται πολÏ, απÎχει Ï€Î¿Î»Ï Î±Ï€ÏŒ), «ολίγου δει» (παÏαλίγο να, λίγο Îλειψε να, σχεδόν), «δει δε χÏημάτων και άνευ τοÏτων ουδÎν Îστι γενÎσθαι των δεόντων» (παÏοιμιώδης φÏάση σε Ολυνθιακό του ΔημοσθÎνη, «χÏειάζονται χÏήματα, και χωÏίς αυτά δε γίνεται τίποτα από τα αναγκαία»).
Η μετοχή δÎον του εν λόγω Ïήματος, που δήλωνε στην αÏχαία ελληνική γλώσσα αυτό που είναι υποχÏεωτικό, αναγκαίο ή Ï€ÏÎπον (Ï€.χ., μάλλον του δÎοντος, εν δÎοντι καιÏÏŽ), απαντά επίσης στη νÎα ελληνική γλώσσα.
Εν Ï€Ïώτοις, πολλοί είναι αυτοί που ακόμα και σήμεÏα, τόσο στο γÏαπτό όσο και στον Ï€ÏοφοÏικό λόγο, αναφÎÏονται στο δÎον γενÎσθαι, δηλαδή αυτό που Ï€ÏÎπει να γίνει: «Στη ζωή μου ενεÏγώ πάντοτε με γνώμονα το δÎον γενÎσθαι»».
Άλλοι πάλι αναφÎÏονται στα δÎοντα, Îχοντας κατά νουν είτε τα μÎÏ„Ïα που λαμβάνονται και τις ενÎÏγειες που γίνονται για την αντιμετώπιση ενός γεγονότος ή μιας καταστάσεως («Μην Îχεις καμία απολÏτως αμφιβολία ότι οι υπεÏθυνοι θα Ï€Ïάξουν τα δÎοντα», «Η ελληνική κυβÎÏνηση ενήÏγησε εγκαίÏως τα δÎοντα για την αποτÏοπή του πολÎμου»), είτε (σπανιότεÏα) τα χαιÏετίσματα, τους χαιÏετισμοÏÏ‚ που στÎλνουμε σε κάποιον μÎσω ενός Ï„Ïίτου Ï€Ïοσώπου («Του ζήτησα να διαβιβάσει τα δÎοντα στον πατÎÏα του»).
Εξάλλου, όταν θÎλουμε να δηλώσουμε την υπεÏβολή, με άλλα λόγια την Ï…Ï€ÎÏβαση του ÎºÎ±Î½Î¿Î½Î¹ÎºÎ¿Ï ÎºÎ±Î¹ του συνηθισμÎνου, το ξεπÎÏασμα του Î±Î½ÎµÎºÏ„Î¿Ï Î¿Ïίου, μποÏοÏμε να χÏησιμοποιήσουμε είτε τη φÏάση Ï…Ï€ÎÏ Ï„Î¿ δÎον (Ï…Ï€ÎÏ + αιτιατική) είτε τη φÏάση Ï€ÎÏαν του δÎοντος (Ï€ÎÏαν+ γενική): «Ήταν πάντοτε Ï…Ï€ÎÏ Ï„Î¿ δÎον επιεικής απÎναντι στα παιδιά του», «Η μητÎÏα σου υπήÏξε Ï€ÎÏαν του δÎοντος σκληÏή και αδιάλλακτη στο ζήτημα του διαζυγίου».
Όμως, δεν επιτÏÎπεται να κάνουμε χÏήση της φÏάσης Ï…Ï€ÎÏ Ï„Î¿Ï… δÎοντος (Ï…Ï€ÎÏ + γενική), για να δηλώσουμε, όπως συχνά Ï€Ïάττουν πολλοί, Ï…Ï€Î...
Πηγή/ΠεÏισσότεÏα: in.gr
|
|
|