Χρυσός από παιδιά και εγκληματίες πέρασε στη νόμιμη αγορά με σφραγίδα της LBMA

Ο δημοσιογράφος των New York Times Τζάστιν Σεκ έφτασε στο ορυχείο Madagold αφού ταξίδεψε με ελικόπτερο και οδήγησε επί ώρες μέσα από αγροτικές εκτάσεις. Μπροστά του απλώθηκε μια επίγεια κόλαση. Ακόμη και παιδιά εξορύσσουν χρυσό που καταλήγει στη διεθνή αγορά με τη σφραγίδα της LBMA, της «παγκόσμιας αρχής για τα πολύτιμα μέταλλα».

Το αποκαλυπτικό ρεπορτάζ των New York Times αναφέρει ότι οι μεταλλωρύχοι δουλεύουν στο σημείο εδώ και γενιές. Η αύξηση της τιμής του χρυσού τα τελευταία χρόνια, όμως, έφερε μια ακμάζουσα δραστηριότητα χωρίς άδεια λειτουργίας.

Στο Madagold και σε ορυχεία σε ολόκληρη τη χώρα, όπου κι αν έστρεφε το βλέμμα ο δημοσιογράφος της αμερικανικής εφημερίδας, τα παιδιά βρίσκονταν σε κίνδυνο.

Κάποια παιδιά έπιναν νερό που έτρεχε από αγωγό λυμάτων. Άλλα έψαχναν χρυσό, κοσκινίζοντας υλικά μέσα σε δεξαμενές με ακατέργαστα λύματα. Νεαρές γυναίκες λένε ότι βγάζουν χρυσό μέσα σε νερά γεμάτα κροκόδειλους από τότε που ήταν 10 και 13 ετών.

Κατώτατο όριο ηλικίας δεν υπάρχει. «Οποιοσδήποτε μπορεί να το κάνει», δήλωσε ο ιδιοκτήτης ενός ορυχείου. «Κι εγώ κρατάω ένα μερίδιο». Στα ορυχεία της Μαδαγασκάρης τα παιδιά έσπαγαν πέτρες και μετέφεραν κουβάδες γεμάτους μετάλλευμα. Ανάμεσα σε φρέατα βάθους 30 μέτρων περιφέρονταν νήπια.

Τέτοιες ανεξέλεγκτες δραστηριότητες έχουν τροφοδοτηθεί σε όλο τον κόσμο από την άνοδο των τιμών του χρυσού.

Η LBMA απαγορεύει τον χρυσό που «είναι πιθανό να βλάψει την υγεία, την ασφάλεια ή την ηθική των παιδιών». Η Ένωση Αγοράς Πολύτιμων Μετάλλων του Λονδίνου (London Bullion Market Association, LBMA) μπορεί να αποκλείει διυλιστήρια από τον κατάλογο των διαπιστευμένων εταιρειών της. Για τον κλάδο του χρυσού, αξίας πολλών τρισεκατομμυρίων δολαρίων, αποτελεί ό,τι πλησιέστερο υπάρχει σε διεθνή ρυθμιστικό φορέα.

Η σφραγίδα πιστοποίησης της Ένωσης αποτελεί για τις κυβερνήσεις σημείο αναφοράς. Τη θεωρούν ένδειξη ότι ο χρυσός εξορύχθηκε χωρίς παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, χωρίς περιβαλλοντική καταστροφή, χωρίς παραβιάσεις οικονομικών κυρώσεων και χωρίς εγκληματική δραστηριότητα. Με την κυριολεκτική έννοια, η LBMA είναι αυτή που ορίζει τον «κανόνα του χρυσού».

Έρευνα των New York Times διαπίστωσε πάντως ότι η Ένωση έχει επιτρέψει επανειλημμένα να εισέλθει στην αγορά χρυσός εξορυγμένος από εγκληματίες, από μέλη καρτέλ και από παιδιά.

Σύμφωνα με την LBMA, τα ορυχεία οφείλουν να διαθέτουν άδεια, να λειτουργούν νόμιμα και να μην προκαλούν περιβαλλοντική καταστροφή. Στη Μαδαγασκάρη, όμως, η παράνομη εξόρυξη και η περιβαλλοντική καταστροφή είχαν μεγάλη έκταση.

Πώς παραβιάστηκε το σύστημα

Πριν από αρκετά χρόνια η κεντρική τράπεζα της Μαδαγασκάρης αποφάσισε να αρχίσει τη δημιουργία εθνικών αποθεμάτων χρυσού. Στελέχη της τράπεζας προμηθεύονταν χρυσό από διαφορετικές περιοχές της χώρας. Από κυβερνητικά έγγραφα προκύπτει ότι ένα μέρος του ερχόταν από το Madagold, το ορυχείο όπου παιδιά εργάζονταν και έπιναν νερό από αγωγούς λυμάτων.

Σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλο του Madagold, άλλος χρυσός προερχόταν από κοντινούς λασπώδεις λάκκους. Στην επίσκεψη του δημοσιογράφου των New York Times, νήπια έψαχναν εκεί χρυσό κοσκινίζοντας υλικά. Μεγάλο μέρος από τον υπόλοιπο χρυσό περνούσε από μεσάζοντες, οι οποίοι αγόραζαν από άτυπα ορυχεία.

Ο χρυσός αυτός, για να έχει οποιαδήποτε αξία, έπρεπε να είναι «πιστοποιημένος από την LBMA», δήλωσε ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Μαδαγασκάρης, Άιβο Αντριαναριβέλο. Γι' αυτό έστειλε στην Ελβετία τον επικεφαλής του τμήματος χρυσού της τράπεζας, ώστε να εντοπίσει διυλιστήριο.

«Κανείς δεν ήθελε να αγγίξει αυτόν τον χρυσό», είπε όμως ο Μαρκ Ούμελ, ειδικός στην αλυσίδα εφοδιασμού χρυσού στη μη κερδοσκοπική οργάνωση SwissAid. Είχε συναντηθεί με τον εκπρόσωπο της Μαδαγασκάρης κατά τη διάρκεια του ταξιδιού.

Τον εκπρόσωπο της τράπεζας ο Ούμελ τον είχε προειδοποιήσει: «Δεν θα μπορέσετε ποτέ να βρείτε ένα διυλιστήριο πιστοποιημένο από την LBMA». Η εκτίμησή του αποδείχθηκε λανθασμένη.

Τουρκική εταιρεία ανέλαβε τον χρυσό

Το 2023 η κεντρική τράπεζα συνήψε συμφωνία με το τουρκικό Istanbul Gold Refinery. Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα διυλιστήρια στον κόσμο με πιστοποίηση της LBMA.

Ο Αντριαναριβέλο, σε συνέντευξή του, αναγνώρισε ότι στα ορυχεία της Μαδαγασκάρης εργάζονταν παιδιά. Δήλωσε ότι, σύμφωνα με όσα γνώριζε, παρείχαν βοηθητικές υπηρεσίες στους μεταλλωρύχους και δεν έσπαγαν τα ίδια πέτρες. Αναγνώρισε ακόμη ότι οι κανόνες ασφαλείας δεν τηρούνταν. Οι εργάτες, είπε, ήταν «πολύ μικροί και πολύ φτωχοί άνθρωποι», οι οποίοι πίστευαν πως θα τους προστάτευε μόνο ο Θεός, και όχι ο εξοπλισμός ασφαλείας.

Σε εγκατάσταση δίπλα στο διεθνές αεροδρόμιο της Μαδαγασκάρης ο ακατέργαστος χρυσός έλιωνε και μετατρεπόταν σε ράβδους των 12 κιλών. Από εκεί αποστελλόταν στην Τουρκία χρυσός αξίας δεκάδων εκατομμυρίων δολαρίων, για να ενταχθεί στη νόμιμη αλυσίδα εφοδιασμού.

Ανεξάρτητη επαλήθευση ότι τα έγγραφα ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα συνήθως δεν γίνεται από την LBMA. Στις περιπτώσεις ασυμφωνιών, σοβαρές συνέπειες για τα διυλιστήρια είναι σπάνιες.

Μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου δείχνουν ότι το 2021 η LBMA ενημερώθηκε πως το ίδιο το Istanbul Gold Refinery είχε παραλάβει χρυσό από ορυχεία μικρής κλίμακας στη Μαυριτανία, όπου η καταναγκαστική εργασία είναι ευρέως τεκμηριωμένη. Το διυλιστήριο δεν είχε γνωστοποιήσει το γεγονός και δεν είχε αναφέρει καμία επιθεώρηση. Κατά την κρίση της Ένωσης, κανένας κανόνας δεν είχε παραβιαστεί.

Η περίπτωση του χρυσού της Μαδαγασκάρης εξετάστηκε από κάποιον στην LBMA μόνο κατά τύχη. Την ίδια περίοδο η Ευρωπαϊκή Ένωση εξέταζε το ενδεχόμενο να πιστοποιήσει την Ένωση για έναν νέο εποπτικό ρόλο. Επιθεωρητής της ΕΕ πρόσεξε τη συμφωνία με τη Μαδαγασκάρη και ξεκίνησε εξονυχιστικό έλεγχο.

Ο επιθεωρητής ρώτησε πώς μπορούσε ένα διυλιστήριο να επεξεργάζεται χρυσό από τη Μαδαγασκάρη και ταυτόχρονα να ισχυρίζεται ότι δεν υπήρχαν ενδείξεις υψηλού κινδύνου.

Συγκάλυψη για τη νομιμοποίηση του χρυσού

Το ζήτημα παραπέμφθηκε από το προσωπικό της LBMA σε «επιτροπή συμμόρφωσης», στην οποία μετείχε και η διευθύνουσα σύμβουλος, Κρόουελ. Κυρώσεις στο διυλιστήριο θα μπορούσαν να είχαν επιβληθεί. Αντί γι' αυτό, η LBMA βοήθησε να συγκαλυφθεί το πρόβλημα.

Έγγραφα και το ίδιο το διυλιστήριο δείχνουν ότι αξιωματούχοι της LBMA συνεργάστηκαν με τον ελεγκτή του Istanbul Gold Refinery στη σύνταξη νέας έκθεσης. Η έκθεση εμφάνιζε την εταιρεία σαν να είχε δηλώσει εξαρχής τους κινδύνους του χρυσού της Μαδαγασκάρης και σαν να είχε λάβει τα απαιτούμενα μέτρα ελέγχου. Σε αυτή τη δεύτερη έκθεση αναγνωριζόταν ότι η εταιρεία αγόραζε χρυσό από δραστηριότητες μικρής κλίμακας με ενδείξεις υψηλού κινδύνου. Το κείμενο, όμως, κατέληγε ότι τα ορυχεία «δεν χρησιμοποιούν παιδική εργασία».

Το κρίσιμο στοιχείο βρίσκεται αλλού: η νέα έκθεση συντάχθηκε εκ των υστέρων, αλλά έφερε προγενέστερη ημερομηνία. Με την παλαιότερη ημερομηνία δημιουργούνταν η εντύπωση έγκαιρης υποβολής, δηλαδή ότι οι έλεγχοι είχαν γίνει και είχαν δηλωθεί στον χρόνο που προβλεπόταν, όχι ύστερα από την παρέμβαση του επιθεωρητή της ΕΕ.

Στον ιστότοπο της LBMA η προχρονολογημένη έκθεση παραμένει αναρτημένη, χωρίς ένδειξη ότι έχει τροποποιηθεί. Με αυτόν τον τρόπο εμφανίζεται ως τεκμήριο ότι το Istanbul Gold Refinery επεξεργαζόταν χρυσό χωρίς σύνδεση με παιδική εργασία ή άλλες καταχρήσεις. Τα ευρήματα του Αμερικανού δημοσιογράφου στα ορυχεία της Μαδαγασκάρης έδειχναν το αντίθετο.

Οι Times απέδειξαν ότι ο διαχωρισμός «καθαρού» και «βρόμικου» χρυσού αποτελεί κατασκεύασμα της βιομηχανίας. Απλώς υπάρχει χρυσός. Την ίδια ώρα η Γουόλ Στριτ, οι κεντρικές τράπεζες και οι επενδυτές συσσωρεύουν και εμπορεύονται το πολύτιμο μέταλλο, αποκομίζοντας κέρδη από προσφορά που περιλαμβάνει χρυσό παράνομης προέλευσης.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow