Νίκη Λούλα στη Βραζιλία: τα δεδομένα της ανατροπής και οι προκλήσεις της τέταρτης θητείας

Ο κεντροαριστερός Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, από τους πολιτικούς με τη μεγαλύτερη επιρροή στη Λατινική Αμερική στον τρέχοντα αιώνα, πέτυχε την Κυριακή την ανατροπή που επιδίωκε. Νίκησε τον 45χρονο γερουσιαστή Φλάβιο Μπολσονάρου, πολιτικό κληρονόμο της ακροδεξιάς οικογένειας. Ο Λούλα συγκέντρωσε 51,79% και 64,25 εκατομμύρια ψήφους, έναντι 48,21% και 59,82 εκατομμυρίων του αντιπάλου του, δηλαδή 4,43 εκατομμύρια ψήφους περισσότερες.

Είναι ο πρώτος πρόεδρος της Βραζιλίας που κερδίζει εκλογές έπειτα από ήττα στον πρώτο γύρο. Μεγαλύτερο διάστημα στην εξουσία έχουν μόνο ο αυτοκράτορας Πέδρο Β΄ και ο Ζετούλιο Βάργκας. Ο ηγέτης του Εργατικού Κόμματος (PT) κατοχυρώνει τέταρτη θητεία, ανακόπτει την πορεία της ακροδεξιάς, επιβεβαιώνει την πολιτική του δύναμη και εδραιώνεται ως στήριγμα της προοδευτικής αντίστασης απέναντι στον Ντόναλντ Τραμπ.

Στη νικητήρια ομιλία του, σε ξενοδοχείο του Σάο Πάολο, είπε ότι θέλει να ευχαριστήσει τον βραζιλιάνικο λαό για τη γενναιοδωρία που του δείχνει επί τόσο καιρό, τη νεολαία που βγήκε στους δρόμους για να υπερασπιστεί τη δημοκρατία και τους ηλικιωμένους που πήγαν να ψηφίσουν. Χαρακτήρισε τις εκλογές ήττα της άρνησης της πραγματικότητας και του ψέματος και απόδειξη ότι η Βραζιλία δεν είναι η πίσω αυλή κανενός.

Ο πρόεδρος, που αυτή την εβδομάδα απέκτησε για πρώτη φορά στη ζωή του κινητό τηλέφωνο, αναγνώρισε τον ρόλο της κινητοποίησης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στο αποτέλεσμα. Δήλωσε ότι νίκησαν την εξωτερική παρέμβαση και την παρέμβαση των ψηφιακών πλατφορμών, αναφερόμενος στην εύνοια που, κατά τον ίδιο, έδειξαν το Instagram και το WhatsApp στον Μπολσονάρου.

Δεν είχε προλάβει να ολοκληρώσει την ομιλία του προς τον λαό, όταν ο Φλάβιο Μπολσονάρου, σε συνέντευξη Τύπου στην Μπραζίλια, ζήτησε την ακύρωση των εκλογών. Δήλωσε ότι είναι αδύνατον να αναγνωριστεί το αποτέλεσμα.

Η συμμετοχή, υψηλότερη από την αναμενόμενη, ενδέχεται να συνέβαλε στη νίκη του Λούλα, σύμφωνα με τον Αντρέι Ρόμαν, επικεφαλής της εταιρείας δημοσκοπήσεων AtlasIntel. Ο Ρόμαν ανέφερε τη μείωση της αποχής ως έναν από τους παράγοντες που εξηγούν τη νίκη του προέδρου.

Στο Σάο Πάολο, χιλιάδες άνθρωποι γέμισαν την Avenida Paulista για να γιορτάσουν τη νίκη του Λούλα ντα Σίλβα στον δεύτερο γύρο απέναντι στον Φλάβιο Μπολσονάρου. Σημαίες, συνθήματα και ενθουσιασμός κυριάρχησαν στην οικονομική καρδιά της Βραζιλίας, ενώ και ο ίδιος ο Λούλα γιόρτασε εκεί τη νίκη του.

Εκτιμάται ότι 33,4 εκατομμύρια Βραζιλιάνοι δεν προσήλθαν στις κάλπες στον πρώτο γύρο, στις 4 Οκτωβρίου, παρότι η ψήφος είναι υποχρεωτική για τους περισσότερους ενήλικες. Η αποχή έφτασε περίπου το 21% του εκλογικού σώματος, το υψηλότερο ποσοστό σε γενικές εκλογές από το 1998.

Η νίκη ήρθε έπειτα από αγωνιώδη καταμέτρηση, αφού η ψηφοφορία παρατάθηκε δύο ώρες με εντολή δικαστή. Ο Λούλα στήριξε την προσφυγή του στη δικαιοσύνη στα προβλήματα των δημόσιων συγκοινωνιών και στους περιορισμούς που επιβλήθηκαν σε ορισμένες πόλεις.

Ο Λούλα μιλά για ιστορία στους δρόμους και στις κάλπες

Σε ανάρτηση στον προσωπικό του λογαριασμό στο Χ, ο Λούλα κάλεσε τη Βραζιλία να αλλάξει τα πράγματα. Έγραψε ότι γράφτηκε ιστορία στους δρόμους και στις κάλπες, με τον λαό πρωταγωνιστή σε μια διαδρομή που έχει ακόμη πολύ δρόμο μπροστά. Η δημοκρατία επικράτησε, η ελπίδα ενισχύθηκε και η Βραζιλία προχωρά. Τη νίκη την παρουσίασε ως δική τους και είπε ότι μαζί θα πετύχουν πολύ περισσότερα.

Δύσκολη η μέρα μετά τη νίκη

Ο πρώην εργάτης και συνδικαλιστής, που έβγαλε εκατομμύρια Βραζιλιάνους από τη φτώχεια, πάλεψε ως το τέλος για αυτή τη νίκη. Η επόμενη μέρα, όμως, θα είναι εξαιρετικά δύσκολη. Ο Λούλα, που την Τρίτη γίνεται 81 ετών, θα κυβερνήσει μια βαθιά διχασμένη χώρα. Στο Κογκρέσο, το Φιλελεύθερο Κόμμα (PL) των Μπολσονάρου διαθέτει κοινοβουλευτική πλειοψηφία σε ιστορικά υψηλό επίπεδο και μπορεί να επηρεάσει τη σύνθεση του Ανώτατου Δικαστηρίου μέσω των διορισμών δικαστών.

Η Βραζιλία περιβάλλεται σχεδόν εξ ολοκλήρου από χώρες αντίθετου ιδεολογικού προσανατολισμού, με μοναδική εξαίρεση την Ουρουγουάη. Την ίδια ώρα, ο Ντόναλντ Τραμπ επιμένει να διευρύνει την επιρροή των Ηνωμένων Πολιτειών στη Λατινική Αμερική.

Η οικογένεια Μπολσονάρου απολαμβάνει εδώ και καιρό την υποστήριξη του Τραμπ. Το Reuters μετέδωσε το Σάββατο ότι αξιωματούχοι του Στέιτ Ντιπάρτμεντ είχαν πιέσει για την επιβολή κυρώσεων στη Βραζιλία, σε μια προσπάθεια αποδυνάμωσης του Λούλα και επιστροφής της οικογένειας Μπολσονάρου στην εξουσία.

Όταν ρωτήθηκε την Κυριακή ποιον ήθελε να δει νικητή, ο πρόεδρος των ΗΠΑ απέφυγε να κατονομάσει υποψήφιο. Είπε στους δημοσιογράφους ότι δεν θέλει να μπει σε αυτό το θέμα, αλλά ότι παρακολουθούν τις εξελίξεις.

Παρότι ο Τραμπ έχει εκφράσει ανοιχτά στήριξη σε άλλους δεξιούς υποψηφίους στη Λατινική Αμερική, απέναντι στις εκλογές της Βραζιλίας κράτησε σχετικά επιφυλακτική στάση. Επικριτές έχουν υποθέσει ότι η στάση αυτή ήταν σκόπιμη.

Ο Μπολσονάρου έχει υποσχεθεί στενότερες σχέσεις με τις ΗΠΑ. Ο Λούλα, αντίθετα, έθεσε στο επίκεντρο της προεκλογικής εκστρατείας την υπεράσπιση της κυριαρχίας της Βραζιλίας και την αντίσταση στις ξένες παρεμβάσεις.

Έχει αναφερθεί επανειλημμένα στην επιθετική εκστρατεία του Τραμπ για την επιβολή δασμών, καθώς και στις δημόσιες δηλώσεις του για τη δίκη του Ζαΐρ Μπολσονάρου, παρουσιάζοντάς τες ως ενδείξεις ξένης παρέμβασης.

Η προεκλογική εκστρατεία του Λούλα έχει επίσης συγκρουστεί με εταιρείες μέσων κοινωνικής δικτύωσης που εδρεύουν στις ΗΠΑ. Αυτό οδήγησε τον Τραμπ να κατηγορήσει την κυβέρνησή του για λογοκρισία.

Οι προκλήσεις για την οικονομία

Η οικονομία της Βραζιλίας έχει ξεπεράσει τις προσδοκίες τα τελευταία χρόνια. Το αυξανόμενο δημόσιο χρέος και τα βαθιά ριζωμένα διαρθρωτικά προβλήματα, όμως, ενδέχεται να δυσκολέψουν την τέταρτη θητεία του Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα.

Το δημόσιο χρέος της Βραζιλίας έχει αυξηθεί κατά περισσότερες από 10 ποσοστιαίες μονάδες στη διάρκεια της τρέχουσας θητείας του Λούλα, ξεπερνώντας το 82% του ΑΕΠ και ανεβάζοντας το κόστος δανεισμού. Βασική αιτία είναι η πολυετής αύξηση των υποχρεωτικών κρατικών δαπανών, που έχει περιορίσει το περιθώριο προσαρμογής του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού σε λιγότερο από 8%.

Στη δημοσιονομική πολιτική ο Λούλα έχει στείλει αντικρουόμενα μηνύματα. Κατά καιρούς έχει απορρίψει τις ανησυχίες για το χρέος ως «ανοησίες», υποστηρίζοντας παράλληλα ότι η ισχυρή οικονομική ανάπτυξη θα λύσει το πρόβλημα.

Η ομάδα του έχει δεσμευτεί να διατηρήσει τους ισχύοντες δημοσιονομικούς κανόνες της κυβέρνησης. Οι κανόνες αυτοί θέτουν ανώτατα όρια στην αύξηση των δαπανών και στόχους για το πρωτογενές δημοσιονομικό ισοζύγιο, δηλαδή τη διαφορά μεταξύ εσόδων και δαπανών, χωρίς τους τόκους του δημόσιου χρέους. Παράλληλα, έχει αφήσει να εννοηθεί ότι οι κανόνες ενδέχεται να γίνουν αυστηρότεροι.

Η επίτευξη των στόχων θα είναι δυσκολότερη, δεδομένης της υπόσχεσης του Λούλα να αυξάνει τον κατώτατο μισθό ταχύτερα από τον πληθωρισμό, κάτι που ανεβάζει και το κόστος των συντάξεων. Η κυβέρνηση έχει ήδη αυξήσει τα κοινωνικά επιδόματα και έχει δεσμευτεί για νέες δαπάνες.

Πληθωρισμός που επιμένει και νοικοκυριά με χρέη

Ακόμη και με τα επιτόκια στο 13,75%, ο ετήσιος πληθωρισμός της Βραζιλίας παραμένει στο 4,6%, πάνω από το εύρος ανοχής της κεντρικής τράπεζας, που κυμαίνεται από 1,5% ως 4,5%. Τον περασμένο μήνα η κεντρική τράπεζα προχώρησε στην πέμπτη συνεχόμενη μείωση των επιτοκίων, καθώς αυξάνονταν οι ενδείξεις επιβράδυνσης της οικονομίας. Οι αγορές, ωστόσο, εκτιμούν ότι ο πληθωρισμός θα μείνει πάνω από τον επίσημο στόχο του 3% έως και το 2029.

Σύμφωνα με το γραφείο πιστοληπτικών πληροφοριών Serasa, σχεδόν 84 εκατομμύρια Βραζιλιάνοι και 9,3 εκατομμύρια επιχειρήσεις, αριθμός που αποτελεί ρεκόρ, έχουν καθυστερήσει την εξόφληση οφειλών τους. Τα υψηλά επιτόκια επιβαρύνουν ολοένα περισσότερο τους δανειολήπτες.

Η κατάσταση αυτή έχει ενισχύσει τη δυσαρέσκεια των πολιτών, παρά τους θετικούς οικονομικούς δείκτες. Η ανεργία βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα και οι μισθοί αυξάνονται με ρυθμό υψηλότερο από τον πληθωρισμό.

Ο Λούλα σχεδιάζει νέο γύρο ελαφρύνσεων για τους οφειλέτες. Αυτή τη φορά το σχέδιο προβλέπει αγορά προβληματικών δανείων νοικοκυριών από τις τράπεζες με έκπτωση, καθώς και διαγραφή φορολογικών οφειλών για ορισμένους ιδιοκτήτες μικρών επιχειρήσεων.

Οι αναλυτές εκτιμούν ότι τέτοια μέτρα προσφέρουν μόνο προσωρινή ανακούφιση.

Η κυβέρνηση έχει επίσης συζητήσει με την κεντρική τράπεζα τρόπους περιορισμού της εκτεταμένης χρήσης εύκολης αλλά ακριβής πίστωσης, όπως οι πιστωτικές κάρτες και τα καταναλωτικά δάνεια χωρίς εξασφαλίσεις. Συγκεκριμένες προτάσεις, όμως, δεν έχουν παρουσιαστεί ακόμη.

Ο Λούλα αναμένεται να δυσκολευτεί να προωθήσει την οικονομική του ατζέντα στο Κογκρέσο. Οι ψηφοφόροι εξέλεξαν το συντηρητικότερο νομοθετικό σώμα από την επιστροφή της Βραζιλίας στη δημοκρατία, τη δεκαετία του 1980.

Συνεργάτες του Λούλα έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι θα συνεχίσει να επιδιώκει τον περιορισμό των φορολογικών απαλλαγών. Οι βουλευτές, όμως, έχουν επανειλημμένα αντιταχθεί σε μέτρα που αυξάνουν την πραγματική φορολογική επιβάρυνση.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow